Het Goede Doelen Platform strijdt voor het maatschappelijk loterijstelsel

Je bent waarnemend voorzitter? Wat is daarvan de reden?

Ineke Sybesma: ‘We zitten in een zoektocht naar wat voor type voorzitter het beste past. Soms is een onafhankelijke voorzitter heel waardevol, maar op andere momenten is het juist belangrijk dat de voorzitter uit de praktijk komt en concreet kan maken wat het betekent als loterijopbrengsten onder druk komen te staan. Ik doe dit als vrijwilliger, naast mijn werk als directeur-bestuurder van Fonds Slachtofferhulp. Ook de andere bestuurders in onze regiegroep komen uit de praktijk van goede doelen, sport en cultuur.’

Waarom is die praktijk zo belangrijk?

Sybesma: ‘Als je kunt uitleggen wat het wegvallen van loterijgelden betekent voor echte maatschappelijke initiatieven, gaat het veel meer leven voor ambtenaren en politici. Ik kan zeggen dat wij zonder loterijgeld nooit het Centrum Seksueel Geweld met zestien locaties in Nederland konden mogelijk maken. Door onze praktijkervaring komt er realiteits-zin in de gesprekken.’

Jullie maken een scherp onderscheid tussen loterijen en online kansspelen. Waarom is dat zo’n belangrijk punt voor jullie?

Sybesma: ‘Omdat het echt fundamenteel verschillende producten zijn. Loterijen vallen onder laag-risicospelen: je koopt een lot, de tijd tussen inzet en uitkomst is groot en er is geen verslavingsrisico. Online gokken werkt totaal anders: instant beloning, veel prikkels en het is extreem verslavend. Als goede doelen willen wij niet betrokken worden bij deze hoog-risicospelen.’

Henriëtte Kievit: ‘Het ministerie van Justitie laat momenteel onderzoek doen naar risicoprofielen van kansspelen, zodat risicogestuurd beleid verder kan worden vormgegeven. Dat is belangrijk. Historisch gezien bestaan loterijen al sinds de achttiende eeuw; het is echt een ander type product.’

Sybesma: ‘Toch worden loterijen in beleid en politiek debat nog te vaak op één hoop gegooid met online gokken. Bijvoorbeeld als het gaat om een beperking op reclame voor kansspelen, die raken ook de reguliere loterijen. Dit roept de vraag op: zou het niet beter zijn om het loterijproduct in een andere wet te gieten dan online gokken?’

Jullie geven gevraagd en ongevraagd advies aan beleidsmakers. Hoe ziet dat er in de praktijk uit?

Sybesma: ‘We spreken met meerdere ministeries en politici over wetgeving en Europese regels. We worden vaak gevraagd om mee te denken bij beleidsvoornemens, ook op lokaal niveau. Soms zien we ook wetgeving aankomen waarvan we denken: dit gaat onbedoeld grote negatieve gevolgen hebben voor loterijopbrengsten.’

Kievit: ‘Een concreet voorbeeld is de herziening van de Energiewet. Die was bedoeld om consumenten te beschermen tegen agressieve verkoop door energiebedrijven, maar zou ook loterijen op het gebied van telemarketing raken. Toen we dat signaleerden en aankaartten, bleek dat dit niet de bedoeling was en is dit op initiatief van de Tweede Kamer aangepast.’

Sybesma: ‘Dat komt vaker voor. Dan zeggen politici of beleidsmakers achteraf: ‘Dat hadden we niet zo bedoeld.’’

In jullie werk hebben jullie veel contact met politici. Wat zijn jullie boodschappen?

Sybesma: ‘We zien bijvoorbeeld dat sommige partijen voorstellen doen die raken aan de vrije besteedbaarheid van loterijgelden. Als de politiek gaat bepalen waaraan dat geld besteed moet worden, is dat een enorme aantasting van de positie en werking van goede doelen. Nederland is een samenleving waarin ongelooflijk veel mooie initiatieven ontstaan, juist dankzij goede doelen, sport en cultuur. Dat kan omdat zij beschikken over vrij besteedbare middelen uit de loterijen. Met dat geld kunnen organisaties dingen doen die de overheid niet kan of niet snel genoeg kan financieren: vernieuwen, experimenteren, inspelen op maatschappelijke nood. Dat geld is ongeoormerkt, en dat is een ongelooflijk groot goed. Daar moet je niet zomaar aan gaan morrelen. Dat is ook precies de boodschap van onze campagne ‘Wij houden Nederland draaiend’: pas op voordat je selectief gaat ingrijpen in een systeem dat bewezen werkt.’

Kievit: ‘Soms wordt gezegd: als loterijgeld wegvalt, dan kan de overheid dat wel compenseren met subsidies. Dat is irreëel en ook onwenselijk. Subsidies zijn geoormerkt, bieden veel minder flexibiliteit en zijn regelmatig onderwerp van bezuiniging. Bovendien kunnen sommige goede doelen geen subsidies accepteren vanwege onafhankelijkheid en neutraliteit.’

‘Met onze campagne ‘Wij houden Nederland draaiend’ laten we de maatschappelijke impact van goede doelen, cultuur en sport zien. Een enorme impact, tegen een relatief gering bedrag, door de inzet van al die vrijwilligers, donateurs en loterijgelden. Als dat zou wegvallen…’

Sybesma: ‘Of politici denken aan het verhogen van de kansspelbelasting. Ze denken dat ze daarmee veel geld gaan winnen voor de staatskas, maar het resultaat is juist dat er minder gespeeld wordt via het legale aanbod. Het heeft dus juist het omgekeerde effect. Plus dat de afdracht aan goede doelen onder druk komt te staan.’

‘In verkiezingsprogramma’s is kansspelbeleid doorgaans geen onderwerp dat bovenaan staat, dus daar moet je realistisch in zijn. Wij richten ons vooral op de momenten en plekken waar beleid echt wordt gemaakt en aangepast. Wat we wél doen, is nadrukkelijk aandacht vragen voor het risico dat er besluiten worden genomen zonder voldoende kennis van zaken. Dat kan immers grote gevolgen hebben.’

Bekijk de video op de campagnesite van 'Wij houden Nederland draaiend'

Soms is er kritiek dat niet altijd duidelijk is op basis van welke criteria het ene doel wel een bijdrage krijgt en het andere niet.

Sybesma: ‘We vragen voortdurend aandacht voor het belang van objectiviteit en transparantie. Wat wij vanuit het platform zien en horen, is dat de procedures bij de loterijen zorgvuldig zijn ingericht. Daarbij spelen onder andere de CBF-normen een belangrijke rol. We worden ook regelmatig meegenomen in hoe die procedures werken, en daaruit blijkt dat er echt sprake is van een objectief en zorgvuldig proces.’

‘Als je het totaalbeeld bekijkt, zie je dat de opbrengsten van zowel de grote als de kleinere loterijen uiteindelijk een enorm breed bereik hebben. Via directe bijdragen én via verdeelfondsen komt het geld in vrijwel heel Nederland terecht: bij grote landelijke organisaties, maar ook bij lokale initiatieven, sportverenigingen en culturele instellingen.'

'Als je al die stromen bij elkaar optelt, zie je dat het geld van loterijspelers de samenleving op heel veel plekken raakt. Wij bespreken nadrukkelijk geen individuele toekenningen. Onze taak is het bewaken van het collectieve belang: dat de totale opbrengst uit loterijen voor goede doelen, cultuur en sport behouden blijft.’

Doen jullie ook onderzoek naar de maatschappelijke impact van loterijbijdragen?

Sybesma: ‘Ja, als dat helpt in het debat, doen we onderzoek. Als je de maatschappelijke waarde financieel inzichtelijk maakt, kom je op enorme bedragen uit. Dat helpt om het belang van dit stelsel tastbaar te maken.’

Kievit: ‘Daarnaast doen we publieksonderzoek. Daaruit blijkt dat driekwart van de Nederlanders het belangrijk vindt dat loterijen geld inzamelen voor goede doelen, cultuur en sport.’

Wat zijn jullie belangrijkste aandachtspunten voor de komende jaren?

Sybesma: ‘De focus in beleid ligt nu sterk op online gokken en dat is begrijpelijk. Maar het risico is dat het maatschappelijke loterijstelsel daarin wordt meegesleept. Wij blijven aandacht vragen voor het onderscheid tussen loterijen en hoog-risicospelen, voor vrije besteedbaarheid en voor het maatschappelijke karakter van het stelsel. Dit systeem van maatschappelijke loterijen, dat zeshonderd miljoen voor de samenleving oplevert, werkt. Het ondersteunt een enorm netwerk van goede doelen, sportverenigingen en culturele organisaties. Daar moet je als samenleving zuinig op zijn.’

--

‘Niets is zo overtuigend als goede doelen die zélf het verhaal vertellen'

Volgens Jonne Arnoldussen, managing director bij Postcode Loterij en VriendenLoterij, is het Goede Doelen Platform cruciaal, juist omdat het verhaal over de impact die zij kunnen maken met hun bijdrage niet door de loterijen zelf wordt verteld, maar door de goede doelen. ‘Het is heel belangrijk als mensen van de goede doelen zélf laten horen hoe belangrijk de vrij besteedbare loterijfinanciering voor hen is,’ zegt hij. ‘Wij doen dit als loterij vanuit het geloof in een sterk en onafhankelijk maatschappelijk middenveld. Maar als zij dat zelf vertellen, is dat zoveel meer vertrouwenwekkend.’

Die geloofwaardigheid zit volgens Arnoldussen in het netwerk van de goede doelen zelf. ‘Niets is zo sterk als een doel dat met zijn eigen achterban kan uitleggen waarom deze financiering nodig is,’ zegt hij. ‘Al die goede doelen vertegenwoordigen enorme achterbannen. Dat maakt het signaal zo krachtig.’

De impact van de loterijen is zichtbaar in de cijfers. Volgens Arnoldussen hebben de zes loterijen binnen de Postcode Loterij Groep samen voor het eerst meer dan één miljard euro opgehaald voor goede doelen en cultuur. 160 miljoen daarvan is afkomstig van de VriendenLoterij.

En de groei zet door, ook internationaal. ‘We starten dit jaar in Canada. Nu komt nog iets meer dan de helft van de opbrengsten uit Nederland, maar hopelijk straks niet meer, omdat de internationale groei sneller gaat.’

Tegelijkertijd maakt Arnoldussen zich zorgen over het toenemende reclameverbod in gemeenten. ‘Je ziet dat meer steden worstelen met gokreclames, vooral door de opkomst van online casino’s,’ zegt hij. ‘Maar gemeenteraden maken vaak onvoldoende onderscheid tussen verslavende, winstgedreven casino’s en niet-verslavende, fondsenwervende loterijen die ook nog eens non-profit zijn.’ Dat gebrek aan onderscheid leidt volgens hem tot problematisch lokaal beleid. ‘In Groningen en Tilburg speelt dit nu concreet. Door reclame voor loterijen te beperken, dwing je organisaties steeds meer om via grote Amerikaanse platforms als Meta en Google te adverteren,’ zegt hij. ‘Dat vind ik zo krom: beleid dat bedoeld is om gokproblematiek aan te pakken, duwt partijen juist in de armen van de techbedrijven, die men zegt te willen bestrijden.'

--

Dit artikel stond eerder in Vakblad fondsenwerving, jaargang 28, nummer 1, dat in maart 2026 verscheen.