Lid worden van Vf? Meld je nu aan

LID WORDEN

Inkomsten uit nalatenschappen zitten weer in de lift

Onderzoek Trends

20 augustus 2019

Nalatenschappen zijn de laatste jaren steeds belangrijker geworden voor de inkomsten van goede doelen, die andere kanalen – soms steeds meer – onder druk zien staan. Zoals elk jaar komt Centrum Nalatenschappen rond deze tijd voor de lezers van Vakblad fondsenwerving met een actuele stand van zaken.

Beeld ter illustratie.
Beeld ter illustratie.

door Simone Mercx (gastauteur), Gastauteur: Henk de Graaf

Henk de Graaf en Simone Mercx

Vorig jaar stegen het aantal overlijdens en het vermogen van de gemiddelde Nederlander. Het was dan ook te verwachten dat goede doelen meer inkomsten uit nalatenschappen zouden ontvangen. In 2017 was dat zeker nog niet het geval. Er was zelfs een daling van maar liefst 12 procent te zien, ten opzichte van 2016. Al was 2017 het op een na beste jaar ooit, in vergelijking met het jaar ervoor was het toch een beetje teleurstellend. Een verklaring voor die daling hebben we niet kunnen vinden. Dit is de gebruikelijke, jaarlijkse gang bij nalatenschappen, waarbij de tendens over 3 tot 5 jaar belangrijker is dan de jaarlijkse schommelingen.

Duidelijke groei, met enkele schommelingen

Inkomsten uit nalatenschappen maken sinds 2005 een enorme groei door. Het verloop ervan door de jaren heen is weergegeven in grafiek 1. Het is het beeld van duidelijke groei, met enkele schommelingen. De stijging die we over 2018 waarnemen is 9,8 procent.

Grafiek 1: Inkomsten uit nalatenschappen x 1.000 euro van 1998 - 2018.

De drie factoren

Drie factoren zijn bepalend voor de ontwikkelingen van inkomsten uit nalatenschappen: het aantal mensen dat overlijdt, het aandeel kinderloze mannen en vrouwen, en hun vermogen. Nu er bij elk van die drie aspecten sprake is van stijging, lijkt de zogenoemde gouden eeuw van de nalatenschappen echt aangebroken.

Dat het aantal mensen dat overlijdt, gaat toenemen is al jaren bekend. Het heeft alles te maken met het aantal mensen dat 70 tot 90 jaar geleden is geboren. Het aandeel mensen zonder kinderen stijgt met name door mensen geboren na 1955, deze stijging moet nog komen. De stijging van de vermogens heeft er op de korte termijn mee te maken dat huizen meer waard zijn geworden. Maar de meer structurele ontwikkeling is dat de generaties 1940-1955 meer vermogen hebben dan de generaties daarvoor. In het artikel van vorig jaar is daar uitgebreider op ingegaan.

Op 18 december 2014 bracht het CBS een prognose naar buiten van het aantal te overlijden mensen in 2017. In dat jaar verwachtte men dat het er 145.548 zouden zijn. Het werkelijke cijfer was met 147.492 personen, 3,2 procent hoger. Ook over 2018 was er sprake van een stijging die met 4 procent aanzienlijk boven de verwachtingen lag. Er overleden 153.363 mensen. Zie grafiek 2.

Grafiek 2: Prognose en werkelijke cijfers aantal sterfgevallen per jaar in Nederland.

Inkomsten in diverse sectoren

De scherpe daling in inkomsten uit nalatenschappen in 2017 is duidelijk terug te zien als we inzoomen op de vier sectoren Gezondheid, Internationale Hulp, Welzijn en Natuur en Milieu. Zie grafiek 3. In 2018 laten sectoren Gezondheid en Welzijn een grote stijging zien. Internationale Hulp stijgt licht; Natuur en Milieu daalt sterk.

Grafiek 3: Inkomsten nalatenschappen x 1.000 voor de diverse sectoren binnen de goede doelen organisaties

Cultuur binnen de sector Welzijn

De sector Welzijn is te verdelen in meerdere subcategorieën zoals Maatschappelijke en Sociale doelen, Mensenrechten en Kunst en Cultuur. Deze laatste lijkt de bron van groei binnen de sector Welzijn te zijn. In grafiek 4 is dit duidelijk te zien. Vanaf 2015 schieten die inkomsten omhoog. In 2015 ontving de subcategorie 6.579.000 miljoen euro, in 2016 was dit 25.953.000 miljoen euro, in 2017 daalden de inkomsten naar 22.672.000 miljoen euro en in 2018 schiet het weer omhoog naar 37.912.000 miljoen. Er zijn hiervoor twee verklaringen. Er zijn enkele grote nalatenschappen opengevallen bij individuele culturele organisaties. Daarnaast zijn enkele culturele organisaties zoals het Prins Bernhard Cultuurfonds al jaren geleden meer aandacht gaan besteden aan nalatenschappenwerving. Zij oogsten nu wat jaren geleden gezaaid is.

Grafiek 4: Inkomsten nalatenschappen x 1.000 euro voor de subcategorieën binnen de sector Welzijn

Geloofsovertuiging

Professor Bekkers zegt in zijn recente oratie: ‘De veranderde bevolkingssamenstelling in Nederland heeft de basis voor vrijgevigheid doen afnemen. Met name de afname van kerkelijkheid heeft het geefgedrag verminderd. Tot voor kort is het geefgedrag van kerkelijke Nederlanders sterk gestegen, zo sterk, dat het totaalbedrag aan giften op peil bleef terwijl het aantal kerkelijke Nederlanders wel sterk afnam. Aan dat proces van concentratie is nu een eind gekomen. Kerkelijk Nederland is te klein geworden om de filantropie in Nederland te redden.’ Grafiek 5 toont dat organisaties met een levensbeschouwelijke achtergrond in 57.790.000 miljoen euro ophaalden in 2018, van de in totaal 335.632.000 miljoen euro.

Grafiek 5: Inkomsten uit nalatenschappen naar denominatie

Van de inkomsten uit nalatenschappen gaat 17 procent naar organisaties met een levensbeschouwelijke achtergrond. Maar alleen de protestantse organisaties hebben de afgelopen 25 jaar een stijging laten zien. De andere stromingen dalen of blijven gelijk in een stijgende markt. Ook bij de laatste gift van mensen is de afname van kerkelijkheid zichtbaar. Helaas zijn er geen getallen bekend van kerkgenootschappen om meer details van de levensbeschouwelijke achtergrond te laten zien.

Diagram 1: Verdeling nalatenschappen over geloofsrichting

Grootste stijgers en dalers

De meesten inkomsten uit nalatenschappen gaan naar organisaties die het bekendst zijn in Nederland, zoals KWF, de Zonnebloem en het Leger des Heils. Met het op een rij zetten van de stijgers en dalers van 2017 - 2018 kwamen we de volgende gegevens tegen.

De opvallendste daler dit jaar is KWF Kankerbestrijding. De organisatie ontving 47.546.000 miljoen euro in 2017 en in 2018 was het 40.305.000 miljoen. Dat is een daling van ruim 7 miljoen euro. We zien ook dat het Wereld Natuur Fonds en de Vereniging Rembrandt stevig zijn gedaald. De verklaring ligt hier vooral in de hoge inkomsten in 2017 in vergelijking met die in 2016 en 2015. De stijging in 2017 zal hoogstwaarschijnlijk veroorzaakt zijn door een of twee grote nalatenschappen, die het normale beeld doorbraken.

Het Amsterdams Universiteitsfonds heeft in 2018 een negatieve opbrengst uit nalatenschappen. Dit komt waarschijnlijk door een te hoge verwachting in de financiële administratie die in 2018 gecorrigeerd is. Bepalen welke inkomsten uit nalatenschappen je mag verwachten is lastig te beoordelen en vergt ervaring.

Een nieuwkomer in de lijst met stijgers is Stichting de Lakenhal. Zij ontvingen een zeer grote nalatenschap van 5 miljoen euro. De verwachting is dat zij op de lijst van 2019 een grote daler zijn, aangezien het een eenmalige bijdrage is. Ook het Leger des Heils en Vogelbescherming zijn in 2018 gestegen, met bijna 4 miljoen euro. De grootste stijger van 2017 naar 2018 was echter het Prins Bernhard Cultuurfonds met ruim 12 miljoen euro. Dit komt onder meer uit één nalatenschap van circa 10 miljoen euro.

Bronnen

Voor dit artikel zijn de gegevens uit de jaarverslagen van goededoelenorganisaties gebruikt zoals deze op hun websites zijn gepubliceerd. Deze zijn aangevuld met een enkel getal uit de databank van het Centraal Bureau Fondsenwerving, toezichthouder Goede Doelen. Weergave en analyse van deze gegevens vallen onder de redactionele verantwoordelijkheid van Vf. Het onderzoek UK legacy Fundraising Market 2019 – Remember a Charity. dr. Renée Bekkers – ‘Waarde van filantropie’ (oratie bij de aanvaarding van het ambt van hoogleraar Filantropie aan de faculteit der Sociale Wetenschappen van de Vrije Universiteit Amsterdam op 6 juni 2019)

Nederland en het Verenigd Koninkrijk

Er is in de afgelopen tien jaar enorm veel gebeurd op het gebied van nalatenschappen. Wat elk jaar weer duidelijk wordt, is dat de inkomsten uit nalatenschappen blijven stijgen. Maar misschien nog veel belangrijker is dat de goede doelen steeds meer beseffen dat er enorme kansen liggen op dit gebied en dat zij zich daar ook meer voor inzetten.

Rob Cope, director of Remember a Charity: ‘As with all areas of fundraising, legacies need investment; time, energy and resources. Charities that grasp this opportunity at a strategic level will likely be those that benefit for many years ahead. A successful legacy programme can be completely transformational’.

Als we kijken naar de totale inkomsten uit nalatenschappen en de gemiddelde inkomsten uit nalatenschappen in de periode 2007 – 2017 dan zien we dat de cijfers in het Verenigd Koninkrijk veel hoger liggen dan die bij ons.

Het VK heeft echter een geheel ander systeem, waardoor het gemakkelijker en goedkoper is om na te laten. Verder lopen wij altijd wat achter bij het Verenigd Koninkrijk. Professor Bekkers schat dat de Nederlandse goededoelenorganisaties tot het jaar 2059 toch 100 miljard mogen verdelen. Dat zijn de echte, hoge bedragen!

De tien jaar van 2007 – 2017 bestonden in het VK uit twee delen. Van 2007 – 2012 was er een daling van 10 procent door de recessie. Vanaf 2012 tot 2017 stegen de inkomsten met maar liefst 22 procent. In Nederland is deze periode veel stabieler gebleven.

De inkomsten in het Verenigd Koninkrijk zijn gestegen met 47 procent in de 10 jaar van 2007 – 2017 en in Nederland met slechts 25 procent. De vermoedelijke oorzaak is dat in het Verenigd Koninkrijk, net als in de Verenigde Staten, de babyboomgeneratie eerder geboren is dan in Nederland.

Uit onderzoek van Remember a Charity naar de markt van nalatenschappen in het Verenigd Koninkrijk, bleek dat gezondheidsorganisaties het grootste marktaandeel hebben met 42 procent. Dat is in Nederland ook zo. Zij zagen echter ook dat de sector Natuur en Milieu en de sector Internationale Hulp stijgen, terwijl die sectoren in Nederland, na een goed jaar in 2017, slechts licht stijgen of zelfs een daling vertonen. In het Verenigd Koninkrijk kan een testament worden opgesteld zonder notaris. Goede doelen in het Verenigd Koninkrijk spelen hierop in door een gratis testament te laten schrijven voor mensen die dat willen. In het VK zijn de kleinere, lokale goede doelen in opmars. Zij werven steeds meer actief op nalatenschappen.

Kleinere, lokale goede doelen in opmars?

Onlangs is er in Den Bosch een goededoelengids uitgebracht met alleen lokale goede doelen. Deze wordt gepromoot door de lokale Rotary en actief gepromoot door de lokale notarissen. Ook is er aandacht voor buitenreclame. Meer lokale Rotary’s hebben interesse, dus na Den Bosch zullen er nog wel enkele volgen. Wij zijn heel benieuwd of over tien jaar in de cijfers te zien is dat lokale organisaties vaker zijn opgenomen in testamenten.

Over dit artikel

Toen dit artikel naar de opmaak ging, waren nog niet alle cijfers bekendgemaakt. Rond september zal een update van dit artikel (online only) verschijnen dat via onze nieuwsbrief zal worden verspreid, evenals via de kanalen van Centrum Nalatenschappen. Simone Mercx is accountmanager bij Centrum Nalatenschappen, waarvan Henk de Graaf oprichter en directeur is. Andere publicaties van Henk de Graaf en zijn collega’s, zoals het artikel ‘2017 Onverwacht pover jaar voor nalatenschappen’ vind je hier: bit.ly/2O6DCrd.

Alsjeblieft! Dit artikel krijg je van ons cadeau.

Meer over Henk de Graaf Nalatenschappen Vf 21-5
Close