Betaling via commissie wordt in veel landen niet als ethisch beschouwd. Ook in Nederland stelt toezichthouder CBF dat fondsenwerving zonder verborgen commissies moet plaatsvinden. Maar nu het wettelijk verbod van commissielonen uit de fondsenwervingscodes in Australië en het Verenigd Koninkrijk zijn gehaald, is het maar de vraag of de ethische waarden tegen de betalingsmethode het houden tegen de praktische voordelen. Fondsenwervingsdenktank Rogare twijfelt en bespreekt de voors en tegens in een discussiepaper met de titel ‘Playing the Percentages: re-evaluating the ethics of paying fundraisers by commission’.
Zwakke ethische argumenten
Rogare maakt in haar nieuwste onderzoek een lijst van veertien veelgebruikte ethische argumenten tegen commissielonen, maar concludeert dat deze vaak te zwak zijn. Deze argumenten zouden in de praktijk vaak selectief worden gebruikt en er is daarnaast te weinig bewijs voor de schade die de werkwijze zou geven. Ook het argument dat
commissielonen ongelijkheid in de hand zouden werken (bijv. omdat een fondsenwerver een grote nalatenschap in de schoot geworpen krijgt), is makkelijk te weerleggen.
Wat in deze redenering niet voorkomt, maar wel op de voorgrond staat in het green paper van Rogare, is dat commissielonen schadelijk kunnen zijn voor het psychologisch welzijn van fondsenwervers. In de commerciële sector blijkt namelijk dat mensen die volgens deze wijze betaald worden, een kwetsbaardere positie hebben.
Twaalf waarborgen
Om fondsenwervers en andere belanghebbenden goed te beschermen, stelt het onderzoeksteam twaalf waarborgen voor, waaraan moet worden voldaan voordat commissie kan worden betaald. Zij vinden onder meer dat commissie voor mensen in loondienst nooit moet mogen, dat donateurs daar op de hoogte van moeten zijn, er een plafond aan de hoogte van commissiebetalingen bestaat en dat er een risicoanalyse moet worden uitgevoerd naar mogelijke schade.
Ook vinden de onderzoekers dat commissielonen altijd een maximumbedrag moeten hebben, dat bepaald moet zijn welke fondsenwervende methodes wel of juist niet geschikt zijn voor commissie en dat de introductie van commissielonen moet worden goedgekeurd door de raad van toezicht.
Hoog tijd
Onderzoekster Heather Hill vindt het ‘hoog tijd’ dat de discussie over dit onderwerp wordt gevoerd. ‘‘Omdat de code het voorschrijft’ is een slecht argument’, zegt ze. ‘Dat antwoord geeft namelijk geen reden waaróm de code er in de eerste plaats is. Ook vervalt het argument wanneer er überhaupt geen code is. (…) We presenteren dit onderzoek met grote tevredenheid en als manier om kritisch denken te stimuleren.'
--
Dit artikel stond eerder in de rubriek 'Filantropie over de Grens' in Vakblad fondsenwerving, jaargang 28, nummer 1, dat in maart 2026 verscheen.
