Heden ten dage zien we een veelheid aan organisaties, bedrijven, beleidsmakers, NGO’s en burgers, allemaal mensen die stappen zetten naar een betere wereld. De transitie in de ene sector beïnvloedt de transitie in andere sectoren - ze werken complementair aan elkaar. In de herziene editie van dit boek biedt Jelleke de Nooy van Tol een inspirerend inkijkje in een groeiende beweging voor positieve verandering met concrete voorbeelden van innovatieve oplossingen.
In ‘Voorlevers van de nieuwe samenleving’ laat de auteur met haar encyclopedische kennis overtuigend zien dat de transitie naar een duurzame, inclusieve en regeneratieve maatschappij geen abstract toekomstbeeld is. De auteur weet wat ‘Voorlevers’ doen, wie het zijn, waar ze vandaan komen, wat hen drijft en waarom ze zo cruciaal zijn voor de transitie naar een duurzame wereld. Verhalen creëren de werkelijkheid, is het uitgangspuntvan haar boek en bundelt dan ook narratieven van onder andere boeren, gebiedsontwikkelaars, buurten, ondernemers, activisten en financiers. Het dikke, groot uitgegeven boek verzamelt verhalen uit uiteenlopende domeinen — van landbouw, economie tot gezondheidszorg en lokale gemeenschappen — en laat bovendien zien dat die onderstroom van verandering al gaande is, vaak buiten de mainstream van media en politiek om.
In Nederland en Vlaanderen blijken talloze mensen actief die in hun dagelijkse praktijk vormgeven aan andere manieren van boeren, ondernemen, leren en samenleven. De grote kracht van het boek zit in de brede inventarisatie: het maakt zichtbaar dat er een serieuze, diverse beweging bestaat en dat iedereen op zijn eigen manier kan aanhaken. De auteur presenteert een rijk palet aan voorbeelden uit uiteenlopende sectoren, zoals eerder genoemd. Daarbij gaat het niet alleen om idealisme, maar ook om concrete vragen rond financiering, systeemdenken en samenwerking. Vooral de aandacht over de rol van ‘verbinders’ en ‘zichtbaarmakers’ is waardevol: mensen die initiatieven bij elkaar brengen en helpen opschalen zonder de menselijke maat te verliezen. Het boek werkt daarmee vooral als bevestiging en inspiratie voor wie al met maatschappelijke vernieuwing bezig is, en juist als eyeopener voor degenen die zoeken naar praktische aanknopingspunten. Jelleke de Nooy van Tol eindigt haar boek met de conclusie: ‘Politiek en overheid hoeven alleen maar deze enorme maatschappelijke beweging te ondersteunen om de kanteling te bewerkstelligen.’
Anderzijds is het jammer dat de leeservaring van haar boek wisselend is. Door herhaling, beperkte redactionele scherpte en een vaak afstandelijke, consultantachtige toon leest het boek niet altijd even vlot. Soms voelen beschrijvingen van initiatieven te veel als websiteteksten, waardoor de echte, menselijke verhalen minder ruimte krijgen. Dat maakt het minder geschikt als meeslepend leesboek voor een breed publiek.
In de opsommende vorm ligt de kracht van het boek. Het leest als een naslagwerk, of sterker nog, als inspiratiegids: inhoudelijk rijk en actueel, maar stilistisch sober. Wie bereid is door de vorm van dit monnikenwerk heen te lezen, vindt een schat aan voorbeelden en netwerken die laten zien hoe maatschappelijke verandering er vandaag de dag al uitziet.
Ten slotte, De Nooy van Tol’s inspiratiegids, boordevol onderwerpen en voorbeelden, is zeker interessant voor professionals, adviseurs en beleidsmakers die concrete initiatieven willen leren kennen rond duurzaamheid en maatschappelijke vernieuwing, en toch ook voor geïnteresseerde lezers die willen begrijpen hoe individuen en groepen nu al bijdragen aan een nieuwe duurzame samenleving. Het boek is zeer geschikt als inspiratiebron voor fondsenwervers die werken aan maatschappelijke transities, duurzaamheid en inclusie.
--
Een versie van deze recensie stond eerder in Vakblad fondsenwerving, jaargang 28, nummer 1, dat in maart 2026 verscheen.
