Ik heb een zwak voor Dolly Parton. Voor haar muziek, haar enorme pruiken en de flinke dosis zelfspot waarmee ze zichzelf presenteerde. Maar achter al die glitter zat ook een bijzondere filantroop. En misschien is haar eigen levensverhaal wel de sleutel om te begrijpen waarom.
Parton groeide op in armoede, in een gezin met twaalf kinderen in Tennessee. Haar vader kon niet lezen of schrijven. Zelf werd ze, zeker in het begin van haar carrière, lang niet altijd serieus genomen. Het ging vaak over haar uiterlijk in plaats van haar muziek. Parton zei daar later zelf over dat het lang duurde voordat mensen haar serieus namen. Ondertussen schreef ze meer dan 3.000 liedjes en groeide ze uit tot een van de belangrijkste songwriters in de Amerikaanse muziekgeschiedenis.
Ze liet zich ook horen voor mensen die niet altijd vanzelfsprekend gehoord werden. Voor vrouwen bijvoorbeeld. Al vroeg schreef ze songs die traditionele vrouwenrollen ter discussie stelden en met '9 to 5' gaf ze werkende vrouwen een behoorlijk onverwoestbaar anthem. Ook sprak ze zich publiekelijk uit voor acceptatie en gelijke rechten van lhbtiq+ mensen, inclusief het homohuwelijk.
En dan haar filantropie.
Dat haar vader niet kon lezen of schrijven werd de inspiratie voor wat uiteindelijk haar grootste filantropische initiatief zou worden. In 1995 begon ze in haar eigen Sevier County met Dolly Parton’s Imagination Library. Kinderen onder de vijf konden iedere maand gratis een boek thuisgestuurd krijgen. Niet op basis van het inkomen van hun ouders: het programma was er voor alle jonge kinderen in het gebied. Wat lokaal begon, groeide uit tot een programma in vijf landen. Inmiddels zijn er meer dan 300 miljoen boeken verspreid en gaan er iedere maand miljoenen boeken naar kinderen.
Maar voor filantropen vind ik vooral interessant hoe ze dat heeft georganiseerd.
Parton betaalde die miljoenen boeken niet allemaal zelf. Haar foundation bouwde een model waarin zij samenwerkt met lokale partners. Die zorgen lokaal voor financiering, inschrijvingen en betrokkenheid. De foundation organiseert de infrastructuur en maakt schaal mogelijk. Oftewel: gebruik je vermogen niet alleen om iets te betalen, maar ook om andere mensen en organisaties in staat te stellen mee te doen.
Toen haar geboortestreek in 2016 werd getroffen door verwoestende bosbranden, richtte ze het My People Fund op. Gezinnen die hun huis verloren kregen zes maanden lang iedere maand duizend dollar. Uiteindelijk werd meer dan twaalf miljoen dollar beschikbaar gesteld aan getroffen gezinnen. En tijdens corona schonk ze één miljoen dollar aan Vanderbilt University Medical Center voor COVID-onderzoek. Haar geld financierde onder meer cruciaal vroeg onderzoek dat bijdroeg aan de eerste klinische studie naar het Moderna-vaccin.
En haar betrokkenheid bij onderwijs begon al vóór de Imagination Library. In 1991 startte ze het Buddy Program. Leerlingen kozen een buddy en Parton beloofde hun allebei 500 dollar als ze allebei hun middelbare school afmaakten. Volgens haar foundation daalde de schooluitval in de twee deelnemende leerjaren van 35 naar 6 procent.
Wat mij hierin aanspreekt? Parton begon niet bij de vraag: waaraan zal ik eens geld geven? Ze begon bij wat ze zelf had meegemaakt. Een vader die niet kon lezen. Armoede. Vervolgens bleef het niet bij een persoonlijke gift. Ze bouwde structuren waardoor haar filantropie groter kon worden dan haar eigen portemonnee.
Dat vind ik een mooie les voor filantropen.
Je persoonlijke geschiedenis hoeft niet buiten je filantropie te blijven. Ze kan juist richting geven aan waar je je geld, naam en invloed voor inzet. Échte impact ontstaat wanneer je vervolgens verder denkt dan de gift zelf.
Van een meisje uit een arm gezin, met een vader die niet kon lezen, naar meer dan driehonderd miljoen boeken voor kinderen. Wow! Een vrouw die meer dan 3.000 liedjes schreef, een zakelijk imperium opbouwde en haar succes gebruikte om anderen meer kansen te geven. Dat is indrukwekkend.
En vooruit: misschien moeten we glitter voortaan gewoon als filantropisch instrument erkennen.
