Nieuws per thema

Eenzaamheid als maatschappelijke en economische uitdaging: Dovida en stichting Met je hart bundelen krachten

2026-04-14T12:41:54Z

Eenzaamheid is niet alleen een groeiend maatschappelijk vraagstuk maar ook een economische uitdaging die ons allemaal raakt. Vanuit dat besef hebben Dovida en stichting Met je hart de handen ineengeslagen. Met één gezamenlijke overtuiging: eenzaamheid doorbreek je niet met een losse interventie, maar met een structurele aanpak waarbij het opbouwen van echte, wederkerige relaties de basis vormt. De tijd van mooie woorden of vrijblijvende ambitie is volgens partijen voorbij. Het opnieuw opbouwen van een samenleving waarin zelfredzaamheid en informele zorg steeds belangrijker worden, iets wat ook in de nieuwe coalitieplannen staat, betekent dat investeren in de basis essentieel is. De bestrijding van eenzaamheid is daarbij een kritische succesfactor.

Het belang van wederkerige relaties

Eenzaamheid ontstaat vaak wanneer mensen het gevoel hebben dat ze niet terug kunnen geven of ontvangen in contact met anderen. De invloed van eenzaamheid is groot. Zeker als het langdurig aanhoudt, leidt eenzaamheid tot gezondheidsrisico’s, minder meedoen in de samenleving en een gevoel dat welzijn of geluk tekortschiet.¹ Eenzaamheid groeit vaak wanneer dat evenwicht ontbreekt, wanneer iemand het gevoel heeft er niet meer écht toe te doen. De afwezigheid van wederkerige relaties is hierbij een essentieel onderdeel.

Die verbindingen zorgen niet alleen voor het gevoel dat je erbij hoort, maar ook dat je ertoe doet. In een tijd waarin individualisering toeneemt, is investeren in échte menselijke relaties belangrijker dan ooit. In de thuiszorg en bij vrijwilligersprojecten voor ouderen ontstaan wederkerige relaties wanneer hulp en ondersteuning samengaan met waardering, gesprekken of kleine bijdragen van de ouderen zelf, zo ervaren beiden verbinding en zingeving, en neemt eenzaamheid af.

Eenzaamheid: menselijk en economisch perspectief

Het menselijke leed achter eenzaamheid is immens, maar de economische gevolgen zijn minstens zo urgent. Mensen die langdurig eenzaam zijn, doen vaker een beroep op de zorg. Volgens onderzoekers van de Universiteit van Maastricht kost eenzaamheid de maatschappij 2 miljard euro per jaar.² Daarbij zijn alleen de zorgkosten meegenomen. De indirecte effecten zijn veel groter. Eenzame mensen hebben minder ruimte om voor anderen te zorgen, maken meer gebruik van andere collectieve voorzieningen en zijn minder productief. Eenzame mensen komen vaker bij de huisarts die al drukbezet is en weinig voor de doelgroep kan klaarspelen. Investeren in het voorkomen en doorbreken van eenzaamheid verdient zich dus dubbel en dwars terug. Elk initiatief dat inzet op verbinding, levert winst op voor mens én maatschappij en het laat zien dat investeren in eenzaamheidbestrijding op de langere termijn loont en bijdraagt aan een financieel gezondere maatschappij.

Overheidsbeleid en de praktijk in Nederland

Ook de nieuwe regering, overheid en zorgfinanciers zetten in op zorgzame wijken en het versterken van sociale netwerken. In de praktijk blijkt het in Nederland echter nog uitdagend om dit op grote schaal te realiseren, al zijn er lokaal wel enkele succesvolle initiatieven. De afbouw van de verzorgingsstaat, vaak gepaard met een verschuiving naar een 'participatiesamenleving' en een grotere nadruk op zelfredzaamheid, heeft in Nederland, door diverse oorzaken invloed op de toename van eenzaamheid. Het terugtrekken van de overheid uit bepaalde zorgtaken zorgt ervoor dat kwetsbare mensen vaker op zichzelf of op hun directe sociale omgeving zijn aangewezen. Anders dan in landen met een sterke familiecultuur, zoals Italië of Spanje, ontbreekt het hier vaak aan vanzelfsprekende sociale steun. De Nederlandse samenleving is goed georganiseerd, maar mist soms de warmte en samenhang van hechte gemeenschappen. Daarom zullen we opnieuw actief moeten werken aan de basis.

Economische voordelen van eenzaamheidsbestrijding, echte focus en integrale kijk op mensen

Hoewel er meer en meer aandacht komt voor eenzaamheid en er steeds meer gekeken wordt vanuit positieve gezondheid, is het hele systeem vaak nog gericht om te handelen vanuit een medisch perspectief. (Mensen zijn niet hun aandoening. Toch focussen we daar in de zorg doorgaans wel op. Alle aandacht gaat uit naar hun klachten en gezondheidsproblemen, en hoe we die kunnen oplossen. Positieve Gezondheid kiest een andere invalshoek. Het accent ligt niet op ziekte). Door in te zetten op het versterken van wederkerige betekenisvolle relaties, pakken we dus niet alleen een sociaal, maar ook een economisch probleem aan. Structurele samenwerkingen tussen traditionele zorgpartijen en vrijwilligersorganisaties is een beweging die je gelukkig steeds vaker ziet en die actief gaan bijdragen aan de bestrijding van eenzaamheid om niet de focus te hebben op beperkingen van mensen maar actief te werken aan zingeving in het leven door het opbouwen van betekenisvolle relaties.

Bronnen

1) Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Eén tegen eenzaamheid: https://www.eentegeneenzaamheid.nl

2) NRC. (2021, 7 februari). Eenzaamheid kost 2 miljard euro aan extra zorgkosten. Geraadpleegd van: https://www.nrc.nl/nieuws/2021/02/07/eenzaamheid-kost-2-miljardeuro-aan-extra-zorgkosten

Labels: Lead story, Opinie, Nieuws

De moraal van geven: meer dan geld in een chaotische wereld

2026-02-03T12:28:47Z

Corjan Rink is Manager Communicatie, Fondsenwerving en Donor Services bij Mercy Ships Nederland

We staan als Nederland bekend als een rijk land dat veel doneert. Geven in Nederland 2024 liet echter al zien dat huishoudens, traditioneel de grootste bron van donaties, minder zijn gaan geven. Dit komt voornamelijk door demografische veranderingen zoals vergrijzing en ontkerkelijking, terwijl ook bedrijven in totaal een daling lieten zien, met grote verschillen per sector en vorm van geven.¹

In een recent verschenen editie van het World Inequality Report wordt opnieuw duidelijk dat de ultrarijken rijker worden en arme landen structureel achterblijven. We zien dit terug in discussies rond extreme vermogensconcentratie, zoals bij Elon Musk, die mogelijk een beloningspakket krijgt ter waarde van 852 miljard euro.²

Daarbij werd regelmatig gesteld dat Musk in één keer alle honger de wereld uit zou kunnen helpen, maar dit is een versimpeling van een complex en structureel probleem. Ter vergelijking: de Europese ontwikkelingshulp bedraagt jaarlijks ongeveer vijftig tot zeventig miljard euro, afhankelijk van definitie en meetjaar. De belangrijke vraag blijft daarmee: wat zegt deze groeiende ongelijkheid over onze moraal van geven?

Politiek en afhankelijkheid: een wankel fundament

Internationale hulp is kwetsbaar. Dat is het afgelopen jaar opnieuw gebleken. De grotendeelse opheffing van USAID tijdens het presidentschap van Donald Trump legde wereldwijd duizenden programma’s stil, met ernstige gevolgen voor de levens van miljoenen mensen.³ Ook in Nederland zien we hoe politieke keuzes directe consequenties hebben voor mensen wereldwijd.

Dit toont aan hoe politieke keuzes solidariteit kunnen ondermijnen en invloed hebben op het geefgedrag van donateurs. Wanneer het vertrouwen in publieke hulp afneemt, werkt dat door in hoe mensen geven. Het is belangrijk om te voorkomen dat solidariteit een speelbal wordt van beleid en alleen politici of ultrarijken het laatste woord hebben.

Ongelijkheid is een politieke keuze, schrijven de auteurs van het World Inequality Report. Wanneer neemt de politiek (opnieuw) haar verantwoordelijkheid? Die vraag hoort thuis in Den Haag. Tegelijk is geven ook een publieke zaak waarin burgers, organisaties en bedrijven ieder op hun eigen niveau bijdragen.

Van winst naar waarden

Een belangrijke stap die gezet moet worden is de verdieping van verantwoord ondernemen door het bedrijfsleven. Het komt regelmatig voorbij in de media en wordt goed gebruikt in marketingstrategieën, maar blijft nog te vaak bij woorden hangen. Nieuwe wetgeving dwingt bedrijven tot ketenverantwoordelijkheid, maar echte impact vraagt meer: samenwerking vanuit moraal, niet alleen vanuit winst.

Er liggen kansen om economische partijen te verbinden met maatschappelijke organisaties. Dit biedt mogelijkheden voor duurzaamheid, betere productieketens en het versterken van leefomstandigheden. Denk hierbij aan Fairphone, dat laat zien hoe transparantie en duurzaamheid in de keten vorm kunnen krijgen en daarmee een voorbeeldrol vervult richting grotere spelers in de sector.

Daarbij is het belangrijk dat ontwikkelingsorganisaties, het bedrijfsleven en vermogende particulieren beseffen dat geven meer is dan geld alleen. Het gaat om het delen van tijd, kennis en betrokkenheid. 2026 is door de Verenigde Naties tot Internationaal Jaar van de Vrijwilliger uitgeroepen. In een periode waarin de aandacht voor vrijwilligerswerk toeneemt ligt er een kans om expertise en maatschappelijke inzet sterker te verbinden.

Vrijwilligers kunnen vanuit hun kennis, ervaring en betrokkenheid samen met organisaties bijdragen aan duurzame verandering, bijvoorbeeld rond armoedebestrijding en verantwoorde ketens.

Onze kans in een chaotische wereld

Het is een verhaal van de hele samenleving dat om meer gaat dan alleen de hoeveelheid geld. Er zijn wereldwijd schrijnende vormen van armoede, maar onze positie biedt juist mogelijkheden. Als we geven verdiepen, geld én kennis, creëren we meerwaarde voor mensen in kwetsbare posities én voor onszelf.

Maar laten we eerlijk zijn: de vraag is niet óf we kunnen geven, maar of we durven te geven op een manier die ons iets kost. Niet alleen voor de superrijken, maar ook voor ons als ‘gewone’ Nederlanders. Durven we onze overvloed aan tijd, talent en middelen – in te zetten zodat het verschil maakt?

Laten we in Nederland opnieuw definiëren wat doneren is: niet alleen een geldbedrag overmaken, maar geven met hoofd, hart en handen. Want echte hoop ontstaat pas als we onze moraal van geven omzetten in daden die verder gaan dan gemak.

Corjan Rink is Manager Communicatie, Fondsenwerving en Relatiebeheer bij Mercy Ships Nederland

Bronnen

Geven in Nederland, 2024. https://osf.io/gx94c
'Teslabaas Elon Musk mag van aandeelhouders bonus van 1000 miljard dollar verdienen', NOS.nl, 6/11/2025. https://nos.nl/artikel/2589489-teslabaas-elon-musk-mag-van-aandeelhouders-bonus-van-1000-miljard-dollar-verdienen
'Beëindiging USAID heeft miljoenen doden tot gevolg', Vakblad fondsenwerving, 27/5/2025. https://www.fondsenwerving.nl/verdieping/artikel/2025/05/27/beeindiging-usaid-heeft-miljoenen-doden-tot-gevolg

Labels: Opinie

Leven van de geef

2026-01-08T10:50:26Z

In deze Adventstijd lees ik parasja Vayislach. Dit deel uit Genesis staat in het teken van geven, ontvangen en bewaren. De rivier Jabbok uit het verhaal van Jakob is een grens waar het oude wordt losgelaten en het nieuwe ontvangen. In deze overgang schuilt de kern van het “leven van de geef”: het besef dat wat we ontvangen, niet alleen voor onszelf is, maar ook om door te geven.

Richard Titmuss onderzocht in zijn baanbrekende werk The Gift Relationship hoe het geven van bloed in de samenleving functioneert. Hij vergeleek systemen waarin bloed vrijwillig wordt gegeven met systemen waarin bloed wordt gekocht. Titmuss concludeerde dat een samenleving waarin geven centraal staat – zonder financiële tegenprestatie – niet alleen veiliger en efficiënter is, maar ook moreel sterker. Het altruïsme dat aan de basis ligt van vrijwillige donatie verbindt mensen en maakt de samenleving gezonder en rechtvaardiger.

Bij het geven van bloed is het essentieel om het onderscheid te maken tussen 'tov' (goed, zuiver, heilzaam) en אמת 'emet' (waarheid). Een gift van bloed is pas werkelijk 'tov' als het vrij is van smetten – dat wil zeggen: vrij van gevaar op besmetting met HIV of andere (seksueel) overdraagbare ziekten. Dit is niet alleen een medische, maar ook een morele eis: wie bloed geeft, moet beseffen dat de zuiverheid van het geschenk direct samenhangt met het welzijn van de ontvanger. Het gaat om verantwoordelijkheid en zorg voor de ander.

Wie daarentegen meent dat bloed van andere volkeren of rassen gevaarlijk of minderwaardig zou zijn, denkt en handelt mythisch. Zulke opvattingen zijn niet gebaseerd op waarheid, maar op vooroordelen en angst. Ze voegen alleen verkeerde dingen toe aan het gesprek en verspreiden leugens in plaats van waarheid. Dat is sשקר 'sheker'. Titmuss laat juist zien dat het mengen van bloed – ongeacht afkomst – een daad van solidariteit is, en dat de kwaliteit van het geven niet afhangt van ras of nationaliteit, maar van de intentie en de zorgvuldigheid waarmee gegeven en verstrekt wordt.

In Tsjechië werd het thema van geven en ontvangen diepgaand uitgewerkt door filosofen als Božena Komárková. In haar werk benadrukt zij dat echte vooruitgang niet alleen economisch is, maar vooral menselijk: het vermogen om te geven, te offeren en verantwoordelijkheid te nemen voor elkaar. Haar essays zijn een pleidooi voor humaniteit en mensenrechten, geworteld in haar eigen ervaringen van gevangenschap en verzet.

Het evangelie vertelt dat Maria 'al haar woorden en giften bewaarde in haar hart'. Maria is het voorbeeld van iemand die ontvangt, bewaart en overweegt. Zij neemt de woorden en gebeurtenissen rondom haar zoon Jezus niet alleen aan, maar draagt ze met zich mee, overdenkt ze en laat ze haar leven vormen. Dit bewaren is geen passief vasthouden, maar een actief proces van innerlijke groei en reflectie. Maria’s houding nodigt uit om niet alleen te geven, maar ook te koesteren wat ons gegeven wordt, en het te laten rijpen in ons hart.

In parasja Vayislach zien we hoe Jakob, na zijn worsteling, niet alleen een nieuwe naam ontvangt, maar ook een nieuwe houding: hij geeft geschenken aan Esau, ontvangt vergeving en bewaart de herinnering aan deze ontmoeting. Het verhaal laat zien dat geven en ontvangen altijd samengaan met bewaren: het koesteren van wat ons is toevertrouwd, en het doorgeven aan anderen.

Bronnen van inspiratie:

Richard Titmuss, The Gift Relationship: From Human Blood to Social Policy – Allen & Unwin, London, 1970. Vergelijkende studie over bloedvoorziening en het ethisch verschil tussen geven en verhandelen.
Mary Douglas (voorwoord bij Engelse vertaling van Mauss’ The Gift) – Routledge, London, 1990. Een korte maar scherpe analyse van de morele structuur van het geven, waarin zij laat zien dat 'gratis' geven zelden zonder verplichting is.
Božena Komárková, Leven van de geef: christen-zijn in Tsjechië onder het nationaal-socialisme en het communisme, Kok, Kampen (1998). Božena Komárková was een belangrijke denker binnen de Tsjechische Evangelische Kerk der Boheemse Broeders en had een prominente rol binnen Charta 77. Haar werk is een indrukwekkend document uit de geschiedenis van kerk en volk in Tsjechië.

Labels: Opinie, Maarten de Vries