Thema artikelen

De onderdrukking van Oeigoeren

2026-04-16T14:00:54Z

In 2021 publiceerde Amnesty International een groot onderzoek naar de situatie van de Oeigoeren in Xinjiang. De Oeigoeren zijn een overwegend islamitische minderheid die in China zwaar wordt onderdrukt. Het uitdrukking geven aan hun religie of cultuur kan strafbaar zijn en kan leiden tot gevangenisstraffen. Uit onder meer getuigenverslagen van mensen die in de zogenaamde heropvoedingskampen hadden gezeten, bleek dat de Chinese autoriteiten extreme maatregelen nemen om de cultuur van de Oeigoeren uit te bannen. Amnesty International heeft de onderdrukking van de Oeigoeren misdrijven tegen de mensheid genoemd.

Hoe kijken jullie aan tegen de situatie van de Oeigoeren?

Oudshoorn: ‘Mensen verdwijnen als ze zich uitspreken. Oeigoeren worden gemonitord, geïntimideerd, familieleden worden onder druk gezet. Ze mogen hun taal, religie en cultuur niet uitoefenen, niet zijn wie ze zijn. Dat raakt aan de kern van mensenrechten.’

‘Het uitwissen van een bevolkingsgroep begint niet op één dag. Het begint met demonisering en het uitschakelen van intellectuelen en cultuurdragers. Je ziet dat eerst de mensen verdwijnen die een gemeenschap kunnen organiseren of vertegenwoordigen. Dat patroon hebben we vaker gezien. Dat maakt de situatie van Oeigoeren zo zorgwekkend.’

‘We hebben onderzoeken gedaan en wat je ziet is dat er nog steeds schendingen plaatsvinden. Als het gaat over de dwangarbeid: dat vindt nog steeds plaats. Ook zijn er nog steeds heropvoedingskampen. De situatie is kwetsbaar. Ook hier in Nederland worden Oeigoeren onder druk gezet en geïntimideerd. Voor velen stopt de dreiging niet bij het verlaten van het land.’

Hoe krijgen jullie bij Amnesty goede informatie over de situatie?

Onderzoekers van Amnesty International hebben contacten in China, met Oeigoeren, mensenrechtenorganisaties, activisten, familieleden van mensen die vastzitten in heropvoedingskampen, en ook met Oeigoeren in het buitenland.

‘We hebben onze wegen om die informatie te krijgen, dat is onze specialisatie. Dat doen we internationaal. Sommige landen staan niet te trappelen voor dit soort onderzoek. Daarom praten we met rechthebbenden, slachtoffers, survivors, die verhalen naar buiten brengen. We werken ook met diaspora-organisaties. Het vraagt zorgvuldigheid, om deze mensen te beschermen. Zichtbaarheid helpt maar brengt ook risico voor hen mee. Soms gebruiken we satellietbeelden om bijvoorbeeld onderzoek te doen naar de heropvoedingskampen.’

Wat kun je als Amnesty doen, internationaal?

Amnesty International vraagt internationaal aandacht voor mensenrechtenschendingen en spreekt autoriteiten daarop aan. Dat doet Amnesty op basis van eigen onderzoek, het voeren van actie en lobby bij autoriteiten.

‘Het uitwissen van een bevolkingsgroep begint niet op één dag’

‘De gruwelen van twee wereldoorlogen hebben ervoor gezorgd dat de Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens is getekend. Helaas zien we dat steeds meer andere belangen prevaleren. Onze rol als mensenrechtenorganisatie is gebaseerd op de mensenrechtenverdragen. Dus wij houden overheden aan de verdragen die ze zelf hebben getekend. Maar we zien dat handel en vriendschapsrelaties belangrijker zijn waardoor landen elkaar moeilijker aanspreken op mensenrechtenschendingen of zelfs sancties instellen. Maar zo wordt het systeem uiteindelijk uitgehold.’

Achtergrond: De Oeigoeren in China

Na de dood van twee Oeigoerse arbeiders in Shaoguan (Guangdong) in juni 2009 en het uitblijven van een onafhankelijk onderzoek, demonstreerden op 5 juli 2009 duizenden Oeigoeren in de regionale hoofdstad Ürümqi. De protesten begonnen vreedzaam en waren gericht op gerechtigheid en transparantie. Het harde optreden van de Chinese autoriteiten en de daaropvolgende escalatie werden door de Chinese staat gepresenteerd als een terroristische opstand. Deze framing markeerde een kantelpunt en vormde de rechtvaardiging voor een periode van grootschalige en systematische repressie tegen de Oeigoerse bevolking.

De geschiedenis

De geschiedenis van de Oeigoeren in Xinjiang (door China aangeduid als de Xinjiang Oeigoerse Autonome Regio) laat zien dat deze repressie niet op zichzelf staat. Xinjiang kreeg in 1955 formeel de status van autonome regio. In de praktijk werd deze autonomie echter geleidelijk en structureel ondermijnd en gecontroleerd door de staat. Culturele, politieke en maatschappelijke vormen van zelfbestuur kwamen steeds meer onder staatscontrole te staan.

Vanaf 2009

Voor veel Oeigoeren markeert 2009 het moment waarop onderdrukking openlijk en systematisch werd. Universiteiten, moskeeën, studentenhuizen en maatschappelijke organisaties kwamen onder permanent toezicht te staan. Wat eerder werd gedoogd, werd strafbaar. Collectieve organisatie en culturele expressie werden niet langer beschouwd als onderdeel van autonomie, maar als bedreigingen voor staatsveiligheid. Binnen korte tijd veranderde het dagelijks leven ingrijpend.

Repressie

De repressie richt zich niet alleen op politieke controle, maar ook op identiteit zelf. Het gebruik van de Oeigoerse taal wordt actief ontmoedigd of bestraft, onder meer in onderwijs en openbaar leven. Culturele uitingen zoals muziek, literatuur en opvoeding worden beperkt. Hierdoor wordt de overdracht van taal en cultuur tussen generaties doelbewust onderbroken.

Tegelijkertijd is een uitgebreid systeem van surveillance, intimidatie en opsluiting opgebouwd. Sinds circa 2017 zijn naar schatting een miljoen Oeigoeren en andere islamitische minderheden in zogenaamde heropvoedingskampen en gevangenissen opgesloten, vaak zonder eerlijke proces. Dwangarbeid, politieke indoctrinatie en gedwongen scheiding van families maken deel uit van dit systeem.

Erkenning

Internationaal groeit de erkenning van de ernst van de situatie. Amnesty International concludeert dat er bewijs is dat de Chinese autoriteiten in Xinjiang ernstige misdrijven tegen de menselijkheid doen, zoals willekeurige detentie, marteling en vervolging. In 2021 sprak een meerderheid van de Nederlandse Tweede Kamer uit dat in China sprake is van genocide op de Oeigoeren.

Lees meer over Amnesty International en de Oeigoeren.

Gebaseerd op de volgende achtergrondinformatie

Documentaire “The Eyes of the Machine” van Daya Cahen
Human Rights Watch, “China: Justice Needed for Shaoguan Killings” (2009)/“We Are Afraid to Even Look for Them” (2009)/“Break Their Lineage, Break Their Roots” (2021)
Millward, James A., Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (Columbia University Press, 2007)
Benson, Linda, The Ili Rebellion: The Moslem Challenge to Chinese Authority
Amnesty International, o.a. “Like We Were Enemies in a War” (2021)
UN Committee on the Elimination of Racial Discrimination (CERD), Concluding Observations on China (2018)
Office of the UN High Commissioner for Human Rights (OHCHR), Assessment of human rights concerns inXinjiang (2022)
Adrian Zenz, Xinjiang Data Project
Freedom House, “Out of Sight, Not Out of Reach: The Global Scale of Transnational Repression”

Kan je een voorbeeld geven van hoe jullie aandacht vragen voor dit onderwerp?

Amnesty doet onderzoek naar de situatie in Xinjiang en ook naar de lange arm van China in het buitenland, zoals Nederland. Amnesty lobbyt bij autoriteiten, en voert actie – voor de Oeigoeren in het algemeen en voor individuele zaken. Ook organiseren we bijeenkomsten en events over en met Oeigoeren, voor aanhangers of studenten. Een paar jaar geleden had Amnesty International de actie ‘Avondje Gerechtigheid’, een samenwerking met een maaltijdbezorger.

‘Voor de ‘Avondjes Gerechtigheid’ konden mensen een maaltijdbox bestellen en samen eten. Voor deze avond werd een box aangeleverd met wat de host nodig had voor een geslaagde avond. In de box zaten recepten die gekookt konden worden. Uiteraard waren dat gerechten die Oeigoeren eten. Tijdens het eten spraken we over de situatie van de Oeigoeren. Ik heb zelf ook een avond georganiseerd en met vriendinnen gekookt. Daarna hebben we aan de hand van kaarten die in de box zaten over de situatie gesproken. Dus dat was een laagdrempelige manier om meer over de Oeigoeren te leren. Een combinatie van fondsenwerving en capaciteitsopbouw, kennisopbouw en educatie.’

‘Natuurlijk kunnen mensen nog meer doen zoals het ondertekenen van petities. Dat helpt. Maar je kunt zelf ook nadenken, als je kleding koopt of op reis gaat bijvoorbeeld.’

Er zijn veel onderdrukte mensen…

‘Het dossier Oeigoeren blijft altijd prioriteit houden, maar het vraagt onderhoud. Er is veel onderzoek gedaan. Veel is bekend. Tegelijkertijd zie je dat aandacht wegebt als er geen nieuwe beelden of incidenten zijn. En: we kunnen niet alles tegelijk. Elke dag maken we afwegingen: waar moeten we aandacht aan besteden, waar kunnen we het meeste verschil maken? Dat is soms frustrerend, zeker als je weet hoe ernstig een situatie is.

Dit artikel stond eerder in Vakblad fondsenwerving, jaargang 28, nummer 1, dat in maart 2026 verscheen.

Labels: Must read, Impact, Amnesty International, Mensenrechten, China, Onderdrukking, Activisten, Vf 28-1, Oeigoeren, Avondje Gerechtigheid, Bevolkingsgroepen, Dagmar Oudshoorn, Mensenrechtenschendingen

Column De Geefpartner: Jacqueline Detiger (Beter Geven)

2026-01-20T16:51:29Z

Rectificatie: In de versie van dit artikel in het Vakblad staat in de kop dat Jacqueline werkzaam is bij VSBfonds. Dat is niet juist, Jacqueline is zelfstandig adviseur bij Beter Geven.

Jacqueline Detiger

Jacqueline Detiger startte bij het VSBfonds waar ze geven aan maatschappelijke initiatieven leerde. In 2005 startte zij als zelfstandig adviseur, waarvan de laatste twaalf jaar via het bedrijf Beter Geven. Zij adviseert filantropen en vermogensfondsen bij het oprichten van nieuwe stichtingen, beleidsontwikkeling en governance. Daarnaast vervulde zij diverse bestuursfuncties bij onder andere Dioraphte en Goeie Grutten.

Nu, zo’n twintig jaar later, is filantropieadvies ingeburgerd geraakt. In 2005 was daar geen sprake van. Het idee dat je advies zou kunnen inwinnen bij het vervullen van je filantropische ambities was destijds vreemd. Op borrels werd er regelmatig lacherig over gedaan. Men vond het raar dat je iemand zou betalen om te helpen met geven aan goede doelen. En dan deed ik ook nog eens de Postacademische opleiding Philanthropic Studies aan de VU, dat was helemaal grappig.

Kritisch geld weggeven

Als ik nu met vermogenden spreek, vooral ook jongeren, dan vinden ze het normaal en begrijpelijk dat je hierover professioneel advies inwint. Filantropen willen goed voorbereid aan de slag: de juiste richting en vorm kiezen en vervolgens de organisaties en doelen aantrekken die bij de gekozen strategie passen. Het is al lang niet meer ‘geef en kijk niet om’. Filantropen zijn kritischer geworden: ze willen impact maken met hun geld.

‘Filantropen willen goed voorbereid aan de slag: het is al lang niet meer ‘geef en kijk niet om’’

Er zijn nu meer onafhankelijke filantropieadviseurs en wij overleggen regelmatig met elkaar. Ook bij de banken zijn er al ruim tien jaar professionele charity desks. Deze afdelingen breiden zich uit en bedienen veel klanten. De ongeveer twintig adviseurs zijn vertegenwoordigd in het FAFI-netwerk (Filantropie Advies door Financiële Instellingen). Mijn rol als onafhankelijke voorzitter is om samen met deze groep het vak verder te professionaliseren door middel van uitwisseling en kennisvergroting. We willen met elkaar ‘de taart vergroten’: meer geld voor maatschappelijke doelen realiseren. Waarbij het natuurlijk voor zich spreekt dat de middelen op een verantwoorde wijze en resultaatgericht worden besteed.

Geven is een vak geworden

Mijn werk bestaat uit meedenken met vermogende families en particulieren. Ik vraag: wat wil je veranderen in de wereld? Waar lig je wakker van? Waar heb je een passie voor? We bespreken de mogelijkheden. Daarna kiezen we de vorm die het beste past. Ik lever suggesties aan voor goede doelen waar de filantropen naar kunnen kijken. Soms is het zoeken naar die ene speld in de hooiberg, maar dat is toch echt iets anders dan postzegels verzamelen!Geven met impact: meer dan een trend

Deze column stond eerder in Vakblad fondsenwerving, jaargang 27, nummer 4, dat in december 2025 verscheen.

Labels: Column, Impact, Filantropie, VSBfonds, De Geefpartner, Vf 27-4, FAFI, Jacqueline Detiger

De Geefpartner: Jacqueline Detiger (Beter Geven)

2026-01-20T16:52:29Z

Jacqueline Detiger

Kritisch geld weggeven

‘Filantropen willen goed voorbereid aan de slag: het is al lang niet meer ‘geef en kijk niet om’’

Geven is een vak geworden

Deze column stond eerder in Vakblad fondsenwerving, jaargang 27, nummer 4, dat in december 2025 verscheen.

Labels: Column, Impact, Filantropie, VSBfonds, De Geefpartner, FAFI, Jacqueline Detiger

Filantropie vandaag: Filantropie advies in een veranderende wereld

2025-09-08T12:57:56Z

Dit artikel verkent hoe moderne filantropen hun strategieën aanpassen om effectief te geven. Ontdek hoe filantropie een brug vormt tussen generaties, waarden en verantwoordelijkheden. Frank Aalderinks, hoofd Filantropie van ABN AMRO, geeft een inkijkje in de denkwereld van grote gevers met wie zij werken. Lessen voor eenieder die met grote gevers werkt.

Verantwoordelijkheid

Het besef dat donaties niet zomaar financiële transacties zijn, maar een bijdrage aan een betere wereld, geeft veel mensen die aankloppen bij een charity desk een gevoel van verantwoordelijkheid. Vooral als mensen grotere bedragen willen doneren, nemen de vragen toe. Hoe plan ik mijn donaties? Welke thema’s kies ik? Hoe verdeel ik mijn geefbudget over gekozen goede doelen? En hoe start ik het gesprek over geven aan goede doelen met mijn kinderen of familieleden?

Het is lastig om keuzes te maken wanneer er een groot bedrag weggegeven kan worden, omdat grote gevers verstrikt raken in het enorme aanbod aan goede doelen en de verschillende manieren van geven. Veel van deze gevers willen op een betrokken manier doneren en zoeken manieren om dichtbij huis impact te maken. Waarom mensen ervoor kiezen om dichtbij huis te geven, is dat zij zich meer verbonden voelen met hun eigen omgeving en de impact van hun donaties daar direct kunnen zien. Herkenbare problemen in de eigen gemeenschap voelen bovendien urgenter aan dan abstractere kwesties verder weg. Daarnaast zien veel gevers hun donaties als een manier om iets terug te geven aan de maatschappij, buurt, stad, of regio waarin ze zelf leven en werken. Dit terwijl er in niet-Westerse landen zoveel impactvol en goed werk gedaan wordt dankzij filantropisch geld. In de praktijk zie je dat uitleg en educatie door filantropie-adviseurs kan helpen om het effect van donaties ver van huis aan te tonen.

Motieven

De meeste mensen doneren omdat ze problemen willen oplossen: een proactieve manier van geven die leidt tot meer betrokkenheid bij het goede doel. Relaties die zich inzetten voor specifieke thema's, zoals de innovatieve behandeling van ziekten, de bescherming van natuur of dierenwelzijn, hebben regelmatig contact met het goede doel en blijven op de hoogte van ontwikkelingen. Deze betrokkenheid resulteert in langdurige en hogere donaties. Andere motieven om te geven zijn: helpen bij rampen en noodsituaties, vanuit een bevoorrechte positie willen delen, voor persoonlijke voldoening, of gewoonweg omdat ze gevraagd worden.

‘Laat de grote gever dichtbij zijn drijfveren blijven, maar ontwikkel samen een heldere geefstrategie’

Filantropen betrokken bij samenleving

In een tijd waarin overheidsbudgetten onder druk staan en subsidies voor sectoren zoals ontwikkelingshulp, educatie, kunst en cultuur worden teruggeschroefd, neemt het belang van privaat geld toe. Belangrijk is om grote gevers te helpen met navigeren, overzicht te verschaffen waar gelden wegvallen, wat prognoses en gevolgen zijn en hoe ze daarop in kunnen spelen. Het kan mensen helpen proactief met een plan te komen en uit te leggen wat hun aanvulling kan zijn op het belangrijke werk van de overheid.

Laat de grote gever dichtbij zijn drijfveren blijven, maar ontwikkel samen een heldere geefstrategie. Vaak geven ze het liefst aan effectieve goede doelen met een bewezen staat van dienst. Dit biedt meer garantie op impact. In een ‘geefplan’ leg je vast hoe je wilt doneren: door een losse donatie te doen, jaarlijks periodiek te geven of een bedrag na te laten aan een goed doel, op basis van een vooropgezette strategie.

Bij voldoende geefbudget wordt regelmatig gekozen voor de opzet van een stichting met anbi-status door een bedrijf of familie. De bank fungeert dan als kraamkamer van nieuwe bedrijfsvermogensfondsen met anbi-status: met structuren die een duidelijke missie nastreven, spelregels die zorgen voor optimale persoonlijke betrokkenheid en flexibiliteit in keuze van thema’s en goede doelen.

Houvast

Grote gevers zijn op zoek naar houvast. Bij de filantropiedesk vragen ze waar hun geld goed terechtkomt en of het goede doel betrouwbaar is. Om alle vragen te kunnen beantwoorden maakt de adviestak uitgebreide analyses van goede doelen die aan klanten worden voorgelegd om in aanmerking te komen voor steun. Ze zoekt goede doelen die effectief bijdragen aan een betere wereld, zorgvuldig omgaan met elke euro, verantwoording afleggen en zich onafhankelijk laten controleren. Daarbij maakt de desk gebruik van diverse bronnen, waaronder een eigen database met daarin meer dan duizend goede doelen en de gegevens van onafhankelijke toezichthouder CBF.

Familie filantropie

Filantropie verbindt families door gesprekken te voeren over de waarde van geld. Zij kiezen thema’s en maken samen plannen: filantropie geldt dan als brug naar intergenerationele overdracht. Steeds meer families gebruiken geefstrategieën om met kinderen het gesprek aan te gaan over waarden, verantwoordelijkheid en visie. Dat versterkt niet alleen de familieband, maar ook de maatschappelijke betrokkenheid van de volgende generatie.

Er bestaan vanzelfsprekend verschillen tussen generaties in gebruik van informatiebronnen en (social) media, in motieven en manieren om te geven. Jongere gevers zijn kritischer op het werk van goede doelen en schenken vaker aan natuur- en milieuorganisaties of initiatieven voor sociale rechtvaardigheid, vanuit de wens om bij te dragen aan een betere wereld. Daarentegen richten oudere gevers zich meer op kunst, cultuur, onderwijs en wetenschap. Ook zijn ze trouwer aan goede doelen, waardoor zij zich voor langere tijd aan goede doelen verbinden.

'De kracht van filantropie ligt in collectieve actie'

Deze variëteit in geefgedrag weerspiegelt de diverse manieren waarop verschillende leeftijden filantropie benaderen. Toch delen zij een gemeenschappelijke visie: zij willen met donaties bijdragen aan de samenleving. Daarnaast is het gevoel van persoonlijke affiniteit met het goede doel een belangrijke gezamenlijke drijfveer voor jongere én oudere gevers.

Cijfers uit geefonderzoek

Uit recent geefonderzoek van ABN AMRO MeesPierson blijkt dat 83 procent van grote gevers dit jaar gedoneerd hebben. Met een gemiddeld donatiebedrag van bijna 9.500 per donateur voelen de respondenten betrokkenheid bij het werk van goede doelen. Tweederde van hen ziet doneren als een maatschappelijke plicht. Een meerderheid van de grote gevers wil vooral dichtbij huis impact maken. De geefbereidheid komt vooral voort uit de behoefte om een positieve bijdrage te leveren aan de samenleving.

Meer informatie?

Meer informatie over de uitkomsten van het meest recente onderzoek zijn op te vragen door te mailen naar filantropieadvies@nl.abnamro.com.

Krachten bundelen

Grote gevers zijn voorstander van betere samenwerking tussen goede doelen. Uit onderzoek van ABN AMRO blijkt dat zij het landschap onoverzichtelijk vinden, met te veel organisaties en versnippering.

Goede doelen en maatschappelijke organisaties noemen 2026 het ravijnjaar. Dit wordt het jaar waarin voor maatschappelijke organisaties in ontwikkelingshulp en kunst- en cultuur subsidiegelden van de overheid wegvallen. Organisaties kunnen alleen het niveau van werk en projecten handhaven door krachten te bundelen en een extra beroep te doen op particulieren en bedrijven voor donaties.

De kracht van filantropie ligt in collectieve actie; alleen door meer samen te werken, onze kennis te delen en te bemiddelen kunnen maatschappelijke organisaties onmisbaar werk blijven doen voor onze samenleving.

Dit artikel stond eerder in Vakblad fondsenwerving, jaargang 27, nummer 3, dat in augustus 2025 verscheen.

Labels: Grote Giften, Impact, Major Donors, Filantropie, Filantropie Advies, Frank Aalderinks, Strategie, ABN AMRO MeesPierson, Familie, Vf 27-3, Maatschappelijke impact, Familiefilantropie

Rondkomen van 50 euro per week

2025-11-10T12:47:54Z

ING Nederland fonds en Stichting Urgente Noden Nederland bieden hulp

Wat zijn urgente noden?

Nathalie Boerebach (SUN): ‘Voor ons is de vraag of je in armoede leeft of schulden hebt, niet zo relevant, wij gaan uit van besteedbaar inkomen. Je kunt op papier best veel geld verdienen, maar in de praktijk toch aan het eind van de maand geen eten hebben. Bijvoorbeeld omdat je gescheiden bent, een hele hoge alimentatie betaalt en een idioot hoge huur hebt. Bij ons staan dus urgente noden centraal. Een deel van de mensen die we steunen, leeft natuurlijk wel in armoede of heeft schulden, maar dat is geen voorwaarde om in aanmerking te komen voor ondersteuning. We ondersteunen iedereen, van wieg tot graf, maar de meeste aanvragen zijn voor mensen tussen de achttien en zestig jaar oud. De grootste groep zijn alleenstaanden, zonder of met kinderen. Voor veel andere groepen zijn voorzieningen en toeslagen in het leven geroepen door de overheid. Maar alleen de huur opbrengen en eten klaarmaken, is duurder dan wanneer je samenwoont. Vaak zijn er ook andere dingen aan de hand, zoals een echtscheiding, baanverlies, een ziekte of sterfgeval.’

‘Schulden kunnen klein beginnen. Dan is één keer een rekening niet betaald. Maar ze worden problematisch als je schulden in de eerstkomende drie jaar niet kunt aflossen met je inkomen.’

Statistieken: Geldzorgen in Nederland

In Nederland leven circa achttien miljoen mensen in 8,4 miljoen huishoudens.

1,7 miljoen mensen hebben het financieel zwaar.
1,2 miljoen mensen hebben een inkomen nét boven de armoedegrens en geen of weinig spaargeld.
Er leven 540.000 mensen in armoede.
Bijna 750.000 huishoudens (8,9 procent) heeft geregistreerde problematische schulden.
Jaarlijks komt één à twee procent van de huishoudens in de financiële problemen, dat zijn ruim 100.000 huishoudens.

Bron: www.sunnederland.nl

Hoe kom je in aanmerking voor een bijdrage?

Boerebach: ‘In meer dan honderd gemeenten zijn er nu noodhulpbureaus. De organisatie richt zich op verzachten, stabiliseren en doorbreken van situaties. Met een gift of renteloze lening voorkomen de noodhulpbureaus veel persoonlijk leed. Vooral als je de situatie stabiliseert of doorbreekt, geeft dat mensen de gelegenheid om in een opwaartse spiraal terecht te komen. Als het gaat om verzachten, dan hebben mensen daar net zo goed heel veel aan. Op het moment dat jij honger hebt en je krijgt eten, krijg je voor het eerst weer ruimte om te denken aan andere dingen.’

‘We ondersteunen heel uiteenlopend, zoals bij medische zaken, wooninrichting, laptops of vervoer. Zo geven wij mensen soms een wasmachine. Het is niet zo dat je daarmee duurzaam uit de armoede komt, maar we maken het wel mogelijk dat iemand ‘s nachts niet meer met de hand kinderkleding hoeft te wassen. We verzachten de situatie en dat neemt heel veel stress weg. Het geeft mensen ook eigenwaarde terug. Vaak wordt dit badinerend 'pleisters plakken' genoemd, maar ik zie het als helende en helpende pleisters.’

Nathalie Boerebach (SUN Nederland): ‘Met een gift of renteloze lening voorkomen de noodhulpbureaus veel persoonlijk leed’

‘De hulpverlener bespreekt met zijn cliënt wat er nodig is en wij kunnen ondersteuning bieden als we zien dat het perspectief biedt, en er geen andere voorzieningen zijn. Onlangs kregen we een aanvraag van iemand om een tatoeage te laten verwijderen die een loverboy haar had opgedrongen. Die kon haar oude leven alleen maar achter zich laten als die tatoeage weg zou zijn. De context bepaalt wat we doneren. Wij werken volledig op basis van vertrouwen in de hulp- en dienstverleners. Er zijn wel evaluaties, maar geen controles. De doelgroep zien wij dus zelf nooit. In feite zijn wij een tweedelijns organisatie, een digitaal loket. De 35 noodhulpbureaus ontvangen per jaar voor ongeveer zes miljoen euro aan hulpaanvragen en elk jaar komen er nieuwe bij.

De VU deed onderzoek naar de impact van het werk van SUN. Lees hier meer

Het ING Nederland fonds ondersteunt Stichting Urgente Noden. Welke keuzes maken jullie bij het ING Nederland fonds?

Nicole van de Hoeve: ‘Financiële gezondheid staat in de strategie van ING, het is ook een van de drie onderwerpen waar het ING Nederland fonds zich op richt. Deloitte heeft onderzocht: bijna de helft van Nederland is financieel kwetsbaar of financieel ongezond. Als jij je elke dag zorgen moet maken hoe je rondkomt, dan kan je niet nadenken over zonnepanelen, het milieu en het klimaatprobleem. We maken ons ook sterk voor kansen op werk en digitale inclusie. Een kind dat het goed heeft, heeft vaak het voorrecht om al op zijn derde een iPad te hebben terwijl dat bij kinderen die in een achterstandssituatie opgroeien, dertien jaar is. Wat is dan je achterstand in ontwikkeling als je dan pas die laptop krijgt?’

‘We financieren het liefst organisaties die een scale-up willen worden en het initiatief moet natuurlijk passen in onze drie pijlers. Ons fonds ondersteunt circa 25 organisaties. Jaarlijks hebben we een budget van vier miljoen euro. Wij gaan langdurig gesprekken aan en bekijken samen wat zo'n organisatie nodig heeft. Heel intensief begeleiden we de organisatie bij het doen van de aanvraag, soms duurt dat wel anderhalf jaar. We geven bedragen tussen 150.000 en 300.000 euro per jaar, voor een periode van drie jaar. Dat is onze vorm van organisatiefinanciering, gebaseerd op trust based finance. De impact daarvan blijkt groot. We zien hoeveel opluchting het geeft om meerjarig te kunnen werken met onze steun. Als het aan mij ligt, dan mag elk vermogensfonds zo gaan werken.’

‘Wij financieren sociale ondernemingen en stichtingen. Ondernemingen willen liever leningen en zijn wat doelgerichter. Stichtingen hebben iets meer aanmoediging nodig om commerciëler te gaan denken. Het fonds steunt ook donatiepartners die geen klant zijn van ING. Dat vind ik super stoer van de bank, dat ze dit niet als eis stellen.’ Boerebach: ‘Wij hebben zo’n partnerschap met het ING Nederland fonds. Na de eerste drie jaar is het met nog drie jaar verlengd. De financiering is gekoppeld aan specifieke projecten en doelen, voor zowel personele lasten als projectkosten. Het is superfijn om langdurige financiering te hebben. Dat geeft rust en daardoor hebben we ook schaalgroei door kunnen maken. We hebben een boost gegeven aan tal van zaken.’

Jullie geven niet alleen financiële steun?

Van de Hoeve: ‘We bieden maatschappelijke organisaties ook kennis, vaardigheden en intensieve begeleiding op maat aan. Als een initiatief bijvoorbeeld wil leren om tenders (aanbestedingsprocedures, red) te schrijven, dan mogen ze daar een cursus voor doen. Ook hebben we een ING Nederland fonds Academy waar medewerkers van onze partners trainingen kunnen volgen over o.a. fondsenwerving en financiën. Dat is echt vraaggericht. En laatst is een medewerker van ING in een Raad van Advies gestapt omdat hij daar prima in paste. Dat werd door de stichting natuurlijk wel geaccordeerd.’

Nicole van de Hoeve (ING Nederland fonds): ‘We zien hoeveel opluchting het geeft om meerjarig te kunnen werken met onze steun’

Boerebach: ‘In ons geval hebben wij bijvoorbeeld een leuke salestraining gekregen, op ons verzoek. Het ING Nederland fonds heeft deze voor ons op maat laten maken. Ook hebben we gewerkt met Black Belt specialisten (procesveranderaars, red.) van de ING, die met ons bepaalde doorrekeningen hebben gemaakt. En met een Futuring Architect van ING hebben wij onze ecosystemen in beeld gebracht. We krijgen zo de kans om onze organisatie door te ontwikkelen. Wat ook fijn is, is dat het ING Nederland fonds de flexibiliteit biedt om plannen tussentijds bij te stellen als dat nodig is.’

Van de Hoeve: ‘We hebben er begrip voor dat niet elke activiteit succesvol is. Het is bijvoorbeeld weleens gebeurd dat mensen met projecten bezig waren en de doelgroep niet konden vinden. En dat we er wel met z'n allen erin geloofden. Daar hebben we dan een kritisch gesprek over. Niet door met het vingertje te wijzen, maar gewoon zoeken waar het aan ligt.

Wat is het verschil tussen sponsoring door ING en jullie fonds?

Van de Hoeve: ‘ING sponsort voetbal, muziek en het Rijksmuseum. Soms krijgen we wat tickets die we mogen uitdelen. Maar verder zijn het twee gescheiden terreinen.’

Hoe werven jullie fondsen bij Stichting Urgente Noden Nederland?

Boerebach: ‘Alle noodhulpbureaus zijn zelf verantwoordelijk voor hun fondsenwerving, juist omdat zij het ook lokaal besteden. Lokale gevers willen vaak lokale doelen steunen, denk daarbij aan een autohandelaar, supermarkt, Hogeschool of lokale vermogensfondsen. Ook geven we nieuwe bureaus een bruidsschat mee, zodat ze alvast hun werk kunnen doen en ondertussen een netwerk kunnen opbouwen. Wij werken ook met donateurs die zowel aan onze landelijke organisatie geld willen geven als aan (bepaal)de noodhulpbureaus. Wij verdelen dat geld dan.’

ING krijgt veel kritiek vanwege de financiering van fossiele brandstoffen en ook hebben wij in het Vakblad gepubliceerd over de Eerlijke Bankwijzer, waar ING ook niet goed van afkwam. Hoe kijk jij daar tegenaan?

Van de Hoeve: ‘Ik zit op het hoofdkantoor en maak de discussies van dichtbij mee. Als je nu de fossiele brandstoffen zou weghalen, dan staan morgen de supermarkten halfleeg. Die transitie moet gaan binnen de mogelijkheden die je hebt en daar werkt ING aan. En ik weet dat de bank de dialoog aangaat. Het is goed als er partijen zijn die je als bedrijf scherp houden.’

Jullie bestaan tien jaar, wat wens je het ING Nederland fonds?

Van de Hoeve: ‘Mijn wens is dat we met initiatieven, fondsen én overheden de koppen bij elkaar steken en zeggen: laten we echt gaan samenwerken. En dan succesvolle publiekprivate samenwerking opzetten, mooie formats kopiëren.’

Dit artikel stond eerder in Vakblad fondsenwerving, jaargang 27, nummer 3, dat in augustus 2025 verscheen.

Labels: Financi�n, Noodhulp, Impact, Armoede, ING, Vf 27-3, Bestaanszekerheid, Geldzorgen, ING Nederland fonds, Nathalie Boerebach, Nicole van de Hoeve, SUN Nederland

Column De Geefpartner: Eva Kalis (Van Lanschot Kempen)

2025-08-21T09:42:51Z

Eva Kalis

Eva Kalis is Hoofd Filantropie Services bij Van Lanschot Kempen, een onafhankelijke wealth manager die zich onder meer specialiseert in private banking voor vermogende particulieren. Ze stapte vorig jaar over na 24 jaar voor het Rijksmuseum te hebben gewerkt op het gebied van institutionele fondsen, partnerships en schenkingen (vermogen en objecten).

De overheid speelt hierin een regulerende rol, met wet- en regelgeving die kaders stelt aan filantropie. De gever heeft op zijn beurt verwachtingen en motieven: het overdragen van vermogen, het inzetten van een netwerk of het schenken van goederen gebeurt zelden zonder doel. En het goede doel? Dat wil maatschappelijke impact realiseren en is afhankelijk van bijdragen om dat te kunnen doen.

Binnen Van Lanschot Kempen werk ik samen met een enthousiast team Filantropie Specialisten dat klanten begeleidt bij het vormgeven van hun geefwens. Wij zijn de verbindende schakel in dit krachtenveld. In afstemming met de overheid gaat het bijvoorbeeld over de oprichting van een anbi-stichting, het naleven van regelgeving en de verschillende juridische vormen. Bij gevers draait het vaak om de wens om zo goed mogelijk te geven en écht verschil te maken. Waar de één een helder doel voor ogen heeft, zoekt de ander nog naar richting. En goede doelen willen vooral zichtbaar zijn – op de radar staan van potentiële donateurs.

‘Digitale zichtbaarheid en transparantie zijn cruciaal om verbinding te maken met de gever’

Wat in ons werk steeds belangrijker wordt, is de vindbaarheid van goede doelen. In een tijd waarin veel gevers zich online oriënteren, is het essentieel dat organisaties duidelijk maken waarom ze bestaan, wat ze doen en wat de impact is van een bijdrage. Toch is dit vaak niet de primaire focus van een goed doel. Onze ervaring leert echter dat digitale zichtbaarheid en transparantie cruciaal zijn om verbinding te maken met de gever van vandaag.

Geven met impact: meer dan een trend

Wat we steeds vaker zien, is dat geven niet langer alleen een daad van vrijgevigheid is, maar een bewuste strategie om maatschappelijke impact te realiseren. Vermogende gevers willen weten: wat verandert er door mijn bijdrage? Deze ontwikkeling vraagt om transparantie, meetbaarheid en een duidelijke missie van goede doelen. Tegelijkertijd groeit de behoefte aan begeleiding: hoe geef je effectief, duurzaam en in lijn met je waarden?

Geven wordt daarmee niet alleen een financiële handeling, maar een vorm van betrokken burgerschap. In een wereld waarin maatschappelijke uitdagingen complexer worden, is het vermogen om te geven ook het vermogen om verschil te maken.

Deze column stond eerder in Vakblad fondsenwerving, jaargang 27, nummer 3, dat in augustus 2025 verscheen.

Labels: Column, Impact, Filantropie, Eva Kalis, Van Lanschot Kempen, De Geefpartner, Vf 27-3, Filantropie Services, Maatschappelijke impact

Dansen in plaats van een pil: hoe kunst bijdraagt aan de gezondheid en het welzijn van mensen

2025-05-26T09:38:09Z

Het online artikel is een uitgebreide versie van het artikel dat in het fysieke blad werd gepubliceeerd.

De wetenschap: hoogleraar Kunst en Zorg Tineke Abma (Erasmus Universiteit en Leyden Academy)

‘Het is heel belangrijk dat we gezondheid niet alleen maar definiëren in termen van afwezigheid van ziekte. Gezondheid omvat het fysieke en psychosociale welzijn van mensen en de veerkracht van mensen om met tegenslagen in het leven om te gaan. Zo moet je ook naar kunstprogramma’s kijken: wat doet het voor de algemene gezondheid op lichamelijk, cognitief, sociaal en psychisch vlak. Ik zie hoeveel kunst mensen brengt: eenzaamheid onderbreken, sociale contacten opdoen, ontspanning en stressreductie, meer regie en zelfvertrouwen, de leergierigheid stimuleren en de fysieke gezondheid verbeteren. Ook vertraagt het de cognitieve achteruitgang bij mensen met o.a. dementie. Het is bij uitstek preventief en gezondheidsbevorderend. Mensen gaan bijvoorbeeld minder snel naar de huisarts doordat ze beter in hun vel zitten en gebruiken minder medicijnen door mee te doen aan kunst- en cultuuractiviteiten.’

‘Mijn missie is dat kunst en cultuur integraal onderdeel worden van de gezondheidszorg. Dat je bij wijze van spreken in een ziekenhuis, verpleeghuis of thuis een kunstenaar aan bed kunt krijgen. Dat vraagt wel dat zorgmedewerkers hierin worden meegenomen.’

‘Onlangs was ik in Rotterdam bij burgemeester en wethouders en de eerste vraag was: ‘Is dit ook voor de gewone Rotterdammer?’ Ja, dit is niet elitair, zei ik. Dit soort kunstprogramma's zijn júist voor iedereen toegankelijk, jong of oud, gezond en ziek. Je hoeft geen kennis van kunst te hebben om de heilzaamheid te ervaren.’

‘Dans voor mensen met Parkinson is één van de meest overtuigende voorbeelden. Zij kunnen door de ziekte nauwelijks lopen en vaak gaat ook het spreken moeilijker. Het is fascinerend om te zien hoe mensen door muziek en dans weer soepel bewegen en spreken. Neem Marc Vlemmix. Hij kreeg op relatief jonge leeftijd Parkinson en ondervindt dagelijks hoe beperkend de ziekte kan zijn. Het ergste is dat hij zich gereduceerd voelt tot patiënt. In het dansen komt hij los van zijn beperkingen. Dans bevrijdt hem uit het harnas van de patiëntrol. Plots kan zijn lichaam meer, worden grenzen verlegd, is de ziekte niet langer een vijand en kan hij zichzelf en anderen weer omarmen door samen te dansen. Wat hij ervaart hebben we in onze onderzoeken onder ReDiscoverMe en Marc Vlemmix Dance bij velen gezien. Neurologisch gezien weten we nog relatief weinig over hoe dat werkt, maar het heeft te maken met het vrijkomen van gelukshormonen en nieuwe verbindingen in de hersenen.'

‘Kunst en cultuur moet integraal onderdeel van de zorg worden’ - Tineke Abma (Leyden Academy)

‘Ik ontdekte een paar jaar geleden dat een collega-hoogleraar Oncologische Chirurgie in Groningen conservatoriummuzikanten aan het bed uitnodigde. Ze deed dat omdat de oudere patiënten er vaak slecht aan toe waren na een operatie. Iedereen verklaarde haar voor gek, maar de resultaten waren spectaculair: mensen hadden minder pijn, waren minder angstig, ervoeren minder stress en konden eerder uit het ziekenhuis worden ontslagen. We realiseerden ons dat velen in hun eentje bezig zijn. We hebben toen het initiatief genomen voor een ‘Arts and Health’-beweging om mensen met elkaar te verbinden.’

‘We besloten ook om een whitepaper te schrijven met een overzicht van alle praktijkvoorbeelden in Nederland, het wetenschappelijke bewijs en een nationale agenda om mijn inmiddels breed gedeelde missie te realiseren. We hebben dat whitepaper aangeboden aan de hoogste ambtenaren op de Ministeries van OCW en VWS en de agenda uitgewerkt in een concreet plan voor implementatie.'

‘Uit ons onderzoek blijkt dat het zorgpersoneel en mantelzorgers ook veel baat hebben bij de inzet van kunst in de zorg. Het inspireert om de mens achter de patiënt weer te zien, om te zien wat mensen wel kunnen in plaats van te kijken naar de pathologie. Ik herinner me een verzorgende die zelf ging zingen met patiënten. En een mantelzorger die zei: ‘Nu realiseer ik me weer wat een leuke man ik eigenlijk heb.’’

‘Eén van onze speerpunten is om kunst te integreren in het onderwijs van verpleegkundigen en dokters en omgekeerd kunststudenten al tijdens de opleiding kennis te laten maken met zorg en welzijn. Ook zet ik in op financiers, zoals gemeenten en zorgverzekeraars. Nu vergoedt alleen Zorgverzekeraar De Friesland dans voor mensen met Parkinson. Dat moet gewoonte worden: niet de uitzondering, maar de regel. Dansen of participeren in andere kunsten in plaats van een pil slikken. Ik sprak onlangs Marokkaanse vrouwen die altijd pijn hadden maar dat vergaten door te dansen. Bijzonder toch!’

‘Ook komt uit ons onderzoek onder ouderen naar voren dat het creatief bezig zijn en actief participeren in een kunstactiviteit stimulerend werkt. Zelfs mensen die in eerste instantie zeggen ‘Dat is niks voor mij,’ blijken een enorm creatief potentieel te hebben. Ze hebben veel meer fantasie dan ze denken en ervaren ontzettend veel plezier met elkaar als ze samen of alleen iets creëren en maken. Het gaat daarbij niet zozeer om het eindproduct, maar vooral om het creatieve maakproces. Tegelijkertijd zagen we in een studie naar beeldende kunst in het ziekenhuis dat het kijken naar een mooi kunstwerk of bezoeken van een expositie mensen in een staat van flow kan brengen doordat je ergens geconcentreerd naar kijkt en even alle zorgen vergeet. Als je kijkt naar kunst, kun je soms je eigen gevoelens herkennen in een schilderij. Dat kan heel krachtig zijn: je ervaart dat je niet alleen bent in dat gevoel, dat anderen iets vergelijkbaars doormaken. Heel mooi is ook hoe geneeskundestudenten ook hun waarnemingsvaardigheden vergroten door te kijken naar kunst.'

‘We hebben kwantitatief onderzoek gedaan door voor- en achteraf het effect van luisteren naar muziek bij oudere mensen die een operatie ondergaan, te meten: de hartslag, de bloeddruk, de pijn: het klinische deel. Maar ook: hoe lang bezetten de patiënten een bed? Hoe gaat het met de slaap, de medicatie? En dan zie je echt fantastische resultaten: minder pijn, angst en stress. Je kunt ook kijken naar kosteneffectiviteit: als mensen eerder uit het ziekenhuis worden ontslagen, maken ze minder gebruik van zorg. Dat is een besparing. Maar als je meer in de diepte wilt snappen wat kunst betekent voor patiënten, heb je kwalitatief onderzoek nodig zoals observaties en interviews/verhalen. Die verhalen zijn heel krachtig en laten zien wat de context is van het kunstproject en de betekenis voor de deelnemers.’

Meer weten? Lees het artikel 'Kunst verdient prominente plaats in de gezondheidszorg' van Leyden Academy, of ga naar de website van Arts in Health.

Onderzoek WHO

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) analyseerde negenhonderd onderzoeken en concludeerde in 2019 dat actief of passief beleven van kunst de gezondheid en het algehele welbevinden bevordert. De WHO roept beleidsmakers op om meer te investeren in culturele interventies in de gezondheidszorg.

In het rapport onderscheidt de WHO vijf categorieën binnen de kunsten: podiumkunsten (muziek, dans, zang, theater, film), beeldende kunst en vormgeving (beeldhouwen, schilderen, fotografie), literatuur (schrijven, lezen), cultuur (het bezoeken van musea, concerten en theater) en online kunstvormen (animatie, digitale kunst etc.).

Deelname of beleving van kunsten kunnen gezondheidsproblemen voorkomen, ontwikkeling ondersteunen, leefstijl verbeteren en daarnaast ook een positief effect hebben op het omgaan met ziekte en de behandeling van een ziekte.

Bron: LCKA, onderzoek WHO komt uit 2019.

De kunsten: Letizia Rompelberg, artistiek leider Theatergroep Zout speelt

‘Onze theatergroep maakt theater over maatschappelijke onderwerpen. De mensen op het toneel zijn ervaringsdeskundigen en het stuk wordt gebaseerd op hun persoonlijke verhalen. Zo maakten we onlangs de voorstelling ‘Lust, liefde, leeftijd’ die door ouderen werd gespeeld. Het geeft mensen een positieve boost dat de hele groep jouw verhaal herkent. Verder bestaat het omringende team uit professionele muzikanten, vormgevers, spelcoaches, etc. Door de artistieke en professionele context, zorgen de voorstellingen voor een intieme en universele ervaring.’

‘In Breda werken wij samen met cultureel centrum Nieuwe Veste, die actief op zoek gaat naar de beoogde doelgroep. Zo krijgen we heel snel veel aanmeldingen, ook via o.a. Senioren Brabant en Zeeland en ouderenverenigingen'.

‘Ik zorg vanaf het begin voor veiligheid en geschikte werkvormen. Zo starten we in een kring en delen ervaringen over de dag zelf of over een levenservaring. Ik creëer speelruimte waarin mensen kunnen uitproberen. Er zijn mensen die acteren in het begin een beetje spannend vinden, maar er zijn ook altijd mensen die vanaf minuut één meedoen. Deelnemers die aan onze projecten meedoen, krijgen een enorme impuls. We werken aan je houding, stem, uitingsvormen en andere talenten om een verhaal over te brengen.’

‘Deelnemers die aan onze projecten meedoen, krijgen een enorme impuls’ - Letizia Rompelberg (Zout speelt)

‘Kunst zorgt voor reflectie op jezelf. Het gaat heel vaak om persoonlijke ontwikkeling. Gaan staan voor wie je bent; zelfbewust en vol zelfvertrouwen worden. Het is bovendien een activiteit in groepsverband, dus je doet veel nieuwe informele contacten op. Arie (93 jaar) en Hella (77 jaar) spelen in ‘Lust, liefde, leeftijd’. Die bellen elkaar altijd nog even als ze thuiskomen. Bovendien, samen werk je naar een creatief product toe: een voorstelling. Je voelt: er wordt op je gerekend! Voor de spelers is het enorm krachtig om zich gezien te voelen als ze op het toneel staan.’

‘Vijf jaar geleden moest ik lullen als brugman om uit te leggen dat ik kunst maakte die ook een sociale impact heeft. Aan de kunstkant werd gezegd: dat is niet artistiek genoeg. En aan de sociale zorgkant klonk: je wilt een voorstelling maken met ons zorggeld? Door bepaalde fondsen wordt geëist dat iedereen die op het toneel staat professioneel performer moet zijn. Dat vind ik echt ouderwets. Dan scoren we op alle punten, maar vanwege de ervaringsdeskundigen die op het toneel staan, gaat er een streep door de aanvraag. Fonds Sluyterman van Loo, Fonds Cultuurparticipatie, Stichting DOEN en VSBfonds zijn gelukkig fijne partners. En we krijgen nu ook subsidie van de gemeente en de provincie die ook onze artistieke visie waarderen.’

De financier: Lonneke Regter, directeur Sluyterman van Loo

‘Wij stimuleren het levensplezier van ouderen door kunst en verbinding. In 2012 zagen wij dat weinig partijen zich bezighielden om ouderen te laten deelnemen aan kunst en cultuur. Na onderzoek en veel gesprekken zijn we het programma ‘Lang Leve Kunst’ gestart, aanvankelijk samen met RCOAK. Het gaat ons voornamelijk om actief meedoen aan kunst en cultuur. Denk aan het organiseren van creatieve groepsactiviteiten zoals schilderen, fotograferen, samen theater spelen of muziek maken.’

‘Het heeft veel effect als je meedoet aan kunst en cultuur, onder leiding van een professionele kunstenaar. Dan word je artistiek uitgedaagd als deelnemer en de activiteit heeft bovendien kwaliteit. Een professionele kunstenaar geeft andere opdrachten dan mensen die dat op vrijwillige basis doen. Samen een theaterstuk maken doet veel.'

'De uitdaging zit hem erin dat je iets nieuws leert of een drempel overgaat, om wél te gaan dansen bijvoorbeeld. Wat we ook zien - we hebben er net onderzoek naar laten doen - is dat cultuurdeelname economische en sociale opbrengst heeft voor de maatschappij. Het heeft niet alleen positief effect op de gezondheid maar ook effect op zingeving en het welbevinden van ouderen. De kwaliteit van leven gaat omhoog.'

'We zagen dat weinig partijen zich bezighielden om ouderen te laten deelnemen aan kunst en cultuur' - Lonneke Regter (Sluyterman van Loo)

'Er zijn zorgorganisaties waar alleen een aanbod is van bingo en televisiekijken, terwijl je mensen ook met bijvoorbeeld zingen kunt activeren. Het vergt nog steeds overredingskracht om zorg- en welzijnsorganisaties hiervan te overtuigen.’

‘We horen ook van onze initiatiefnemers terug dat kunst diepgaand contact met anderen oplevert. Dat mensen die nauwelijks het huis meer uitkwamen, dat wel doen als ze aan een theatervoorstelling werken. De eenzaamheid wordt verzacht. Deze effecten zijn echter lastig te meten. Met Leyden Academy en ZonMw trekken we samen op om daar onderzoek naar te doen.’

‘Ons budget voor dit jaar is 2,3 miljoen euro. We hebben een doorlopend loket: voor een paar duizend euro kunnen mensen snel van start. Ook kan je een format van een andere organisatie gebruiken, zoals ‘Samenlezen met ouderen’ en met dat kleine startbedrag beginnen. We beloven binnen zes weken antwoord te geven op een aanvraag en financieren vaak de start van een activiteit, waaronder de personeelskosten. Uiteindelijk willen we natuurlijk wel dat die organisaties zelf gaan nadenken hoe ze bijvoorbeeld het koor in het bestaande aanbod kunnen integreren.’

’Toen we het programma ‘Lang Leve Kunst’ verder gingen ontwikkelen in 2022, merkten we dat er niet alleen behoefte is aan financiering, maar ook aan kennisdeling. En ook aan het professionaliseren, opschalen en uitbreiden van initiatieven. En daar zijn we ons heel erg op gaan richten. Sommige initiatieven hebben de potentie om verder uit te breiden op andere plekken in Nederland. Die benaderen we actief en vragen om hun kennis te delen. Zo maken ruim dertig organisaties gebruik van het format ‘Kunst door de Brievenbus’ van Cultuurbedrijf Amphion. Hierbij voeren deelnemers kunstzinnige opdrachten uit. Deze andere organisaties gebruiken het format en kunnen ook advies krijgen van Amphion.’

‘De laatste jaren zijn er andere co-financiers die meebetalen aan onze programma's. We horen vaak terug dat het initiatiefnemers helpt als ze al een toekenning van ons hebben, waardoor gemeenten of bedrijven zeggen: ‘Wij betalen dan ook wel mee, want de basis is al gelegd.’'

De ervaringsdeskundige en initiatiefnemer: Marc Vlemmix

'Ik was directeur van danshuis Station Zuid en kreeg op 37-jarige leeftijd de diagnose Parkinson. Parkinson is een ongrijpbare ziekte. De signalen van je hersenen naar je lichaam komen niet meer goed door, onder andere door een tekort aan de neurotransmitter dopamine. Alles werkt in principe nog, maar het lichaam krijgt niet langer automatisch door wat het moet doen. Bij mij uit zich dat in bradykinesie (trager worden van bewegingen) en rigiditeit (spierstijfheid). Parkinson is stapje voor stapje afscheid nemen van wat niet meer (goed) gaat. Alles wordt zwaar. Bewegingen voelen alsof je je door stroop moet verplaatsen. Je voeten lijken plotseling aan de vloer vast te zitten en zijn met geen mogelijkheid meer in beweging te krijgen. Soms is het indrukken van een toets op je toetsenbord al een enorme opgave.'

'Bij iedereen manifesteert Parkinson zich anders. Het is net een grabbelton: elke keer haal je er iets anders uit, dat bovenop je bestaande klachten komt. Ben je net gewend aan je loopproblemen, dan gaat je spraak ineens achteruit. Je articuleert niet meer goed, spreekt binnensmonds. Daarna volgen misschien cognitieve problemen, darm- en blaasproblemen. En als je denkt dat je alles gehad hebt, komt er plots een ongecontroleerde over beweeglijkheid bij. Parkinson is stapje voor stapje afscheid nemen van wat niet meer (goed) gaat.'

‘De dans is mijn redding geworden. Het heeft me letterlijk weer in beweging gebracht. Door te dansen heb ik ervaren dat ik niet voor honderd procent ben overgeleverd aan Parkinson. Dat ik zelf de regie kan houden. Misschien niet over wat zich aandient, maar wel over hoe ik ermee omga. Voor mij is danskunst een levenskunst geworden. Daardoor kan ik weer léven in plaats van overleven. Het perspectief verschuift van patiënt naar danser. In die rol vind ik niet alleen de broodnodige fysieke beweging, maar ook manieren om opnieuw contact te maken met mijn voortdurend veranderende lichaam. Ik kan me erin uitdrukken en ik verbind me met de ander.’

'Dan blijkt dat het daadwerkelijk mogelijk is om zelfs een lichaam als het mijne, waarin al vijftien jaar Parkinson woont, zó te trainen, dat het zich op onverwachte en positieve wijze verruimt in bewegingsvrijheid. Zelfs wanneer je lijf door de ziekte achteruitgaat.'

‘Door dans kan ik weer léven in plaats van overleven’ - Marc Vlemmix

'Ik heb de begeleiding van deelnemers geleerd door te doen: van vallen, opstaan en daaruit lering trekken. De basis leerde ik bij Dance for PD in New York, de grondleggers van dans voor mensen met Parkinson. In die periode heb ik ook verschillende makers uitgenodigd om met mij samen te werken, zodat we samen konden ontdekken wat werkt en wat niet. Juist als ervaringsdeskundige kan ik de vertaalslag maken naar mijn dansers. Het is geen hogere wiskunde. Het draait vooral om goed kijken naar wie je voor je hebt en wat diegene nodig heeft. Het begint altijd met nieuwsgierigheid, de bereidheid om naar jezelf te kijken, de confrontatie aan te gaan en een manier te vinden om dat tot uitdrukking te brengen.'

Te vaak vallen we nog tussen wal en schip als het om fondsenwerving gaat. Al vijftien jaar hoor ik bij het ene loket: 'U bent te veel kunst,' en bij het andere: 'U bent te veel welzijn.' Zolang we ‘het snijvlak’ niet erkennen als een op zichzelf staande realiteit, maar blijven redeneren of iets meer naar kunst of meer naar welzijn neigt, blijven we de uitzondering op de regel. Blijven we in hokjes denken in plaats van muren slechten.'

'Gelukkig is er de afgelopen jaren veel veranderd. Overheden en verstrekkers van cultuursubsidies bewegen steeds vaker mee met een veranderende maatschappij. Diversiteit en inclusie zijn steeds vaker benoemd als speerpunten van beleid. Er zijn inmiddels regelingen die expliciet gericht zijn op het insluiten van groepen die anders buiten de boot zouden vallen. Het zou prachtig zijn als ook vanuit de gezondheidszorg financieringsmogelijkheden beschikbaar komen. De kostenbesparing door de preventieve werking van dans is, naar mijn idee, aanzienlijk: minder valincidenten, minder fysiotherapie, minder somberheid en depressie. Ik zou het wel weten als ik zorgverzekeraar was.'

'Elk mens, ziek of niet ziek, moet moeite doen om zich goed, lekker en gelukkig te voelen. Voor mensen met een chronische bewegingsbeperking, zoals Parkinson, reuma of MS, is die fysieke inspanning vaak gericht op het ‘managen’ van de beperkingen. Maar hoe minder aandacht ik geef aan wat niet meer lukt, hoe meer ruimte ik ervaar om me te richten op wat wél mogelijk is. Zo kan ik me met volle overgave storten op de ontwikkeling van mijn danskwaliteiten. Dat vraagt discipline, inspanning en concentratie, maar het vertrekt vanuit passie en plezier. En juist daardoor voelt het niet als een noodzaak, maar als een verrijking. Met die focus kan ik mezelf doelgericht ontwikkelen en elke dag benaderen als een voorstelling waarin ik mag schitteren, gezien mag worden en waardering mag ontvangen. Naast de fysieke winst, op het gebied van balans, coördinatie, flexibiliteit en kracht, is dans ook goed voor de cognitie. Het vergroot het zelfvertrouwen, mensen durven meer en worden zelfstandiger en zelfredzamer.'

'Wij, de deelnemers en kunstenaars van Marc Vlemmix Dance, willen bijdragen aan een cultureel veld dat insluit in plaats van uitsluit, met waardering voor de rijkdom die voortkomt uit diversiteit. Toegankelijk voor een veelheid van verschillende verhalen gericht op een breed publiek. Met de ambitie bij te dragen aan een programma-aanbod waarmee zoveel mogelijk mensen aan cultuur kunnen deelnemen, als beoefenaar van kunstzinnige activiteiten en als publiek en daar vaardigheden en talenten kan ontwikkelen. Centraal staan daarbij de verhalen die mensen gebruiken om betekenis te geven aan hun maatschappij en hun plek daarin. Verhalen die het recht onderschrijven om verschillend te mogen zijn, van het recht op een eigen culturele identiteit en leefstijl, en verhalen die uitnodigen erbij te willen horen. We dragen ons steentje bij aan een tolerantere maatschappij door op onze schaal open te staan en zorg te dragen voor de ander. Door gehoor te geven aan het menselijk verlangen om erbij te horen, zonder je te hoeven aanpassen en gewoon te zijn wie je bent. Met aandacht en liefde te verbinden met de ander.'

Bekijk een compilatie van 'Truth = Dare' op de website van Marc Vlemmix Dance.

De financier: Danielle Swart, manager Jo Visser fonds

‘Wat ik jammer vind, is dat soms een kunstproject eenmalig uitgevoerd wordt binnen zorgorganisaties en er het jaar daarna geen geld meer voor is. Vanuit enkele cultuurfondsen is er nu gelukkig wel structureel aandacht voor. Voor de aanvragers blijft het een strijd of het project onder kunst en cultuur of zorg valt bij vermogensfondsen. Vanuit gezondheidsfondsen zie ik tot mijn verbazing weinig interesse in het onderwerp kunst en zorg.’

‘Het Jo Visser fonds richt zich juist wel op onderwerpen als leefplezier en kwaliteit van leven. Het zet zich al meer dan honderd jaar in voor waardige ouderenzorg. Ons motto is ‘Vaardig jong, waardig oud’. Het fonds ondersteunt o.a. kennisprojecten om waardevolle ontmoetingen tussen jong en oud te stimuleren. Jaarlijks wordt er geld geschonken aan onze partner Leyden Academy waar Tineke Abma directeur-bestuurder is. Vanuit haar rol als bijzonder hoogleraar Ouderenparticipatie aan het LU en Kunst en Zorg aan de EUR werken we nauw samen aan onze gezamenlijke ambities. Het is mijn rol om als netwerker mooie initiatieven op dit gebied aan te jagen.'

'Tot mijn verbazing zie ik bij gezondheidsfondsen weinig interesse in het onderwerp kunst en zorg' - Danielle Swart (Jo Visser fonds)

'Een van de paradepaardjes van het Jo Visser fonds is de langdurige samenwerking met Marc Vlemmix Dance. Leyden Academy stelt ook wekelijks haar collegezaal ter beschikking aan deelnemers van DansPark die elkaar sociaal steunen via een uurtje dansen. Het Jo Visser fonds heeft Marc destijds een bedrag van tweeduizend euro geschonken voor het zelf maken van een korte film (I Found You) over zijn ziekteproces en welke impact dat heeft op zijn omgeving. Deze film hielp om meer aandacht te krijgen voor de verhalen van dit bijzondere dansgezelschap. Een jaar later kreeg hij de Jo Visser Award uitgereikt met daarbij een bedrag van vijfduizend euro om een eigen dansvoorstelling te maken. Een mooi voorbeeld hoe je met kleine duwtjes initiatieven kunt steunen.’

‘Sinds 2022 organiseert het Jo Visser fonds samen met Leyden Academy jaarlijks haar eigen Arts & Health festival om aandacht te geven aan de meerwaarde van kunst in de zorg. Dit jaar is dat in samenwerking met het Museum van de Geest in Haarlem, zorgaanbieder Cordaan en de bijzondere leerstoel Kunst en Zorg aan de EUR.’

Dit artikel stond eerder in Vakblad fondsenwerving, jaargang 27, nummer 2, dat in mei 2025 verscheen.

Labels: Cultuur, Impact, Interview, Gezondheid, Kunst, Fondsenwerving, Theater, Financiering, Sociale invloed, Parkinson, Dans, Maatschappelijk, Vf 27-2, Letizia Rompelberg, Lonneke Regter, Marc Vlemmix, Tineke Abma, Arts & Health Festival, Creativiteit, Danielle Swart, Jo Visser fonds, Lang Leve Kunst, Leyden Academy, Lust, liefde, leeftijd, Marc Vlemmix Dance, Sluyterman van Loo, Truth = Dare, Zout speelt