Thema artikelen

Gerjob Lootens: ‘Het CBF is geen toezichthouder van stoere taal’

2026-02-10T11:33:30Z

Gerjob Lootens, Manager bij CBF, Toezichthouder Goeddoen

Organisaties in internationale ontwikkeling worden zwaar geraakt door bezuinigen op de overheidssubsidies. Is dit wel het juiste moment om als toezichthouder te komen vragen of alles op orde is voor het ‘CBF Erkend Goed Doel’-keurmerk?

'Dat hangt heel erg af van de manier waarop je dat doet als toezichthouder. We begrijpen goed dat het plotseling wegvallen van een aanzienlijk deel van je inkomsten van bestuurders vraagt om scherp aan de wind te zeilen. Er moeten pijnlijke keuzes gemaakt worden, niet zelden in situaties waarin nog veel onduidelijk is. Begrijpelijkerwijs gaat je eerste zorg als bestuurder dan uit naar je mensen, naar je doelgroep, samenwerkingspartners en naar je raad van toezicht. Maar daarna vraagt ook je achterban van gevers om aandacht. Je wilt dat die in je organisatie blijven geloven en je werk mogelijk blijven maken. Dat is juist een reden om in te checken bij een goed doel om te zien of de keuzes zorgvuldig gemaakt worden. Zorgvuldigheid, deskundigheid en transparantie zijn belangrijke waarden onder het geefvertrouwen. Dat is waar het CBF voor staat.'

‘Het CBF is geen toezichthouder van stoere taal, maar wat mij betreft wel een stoere toezichthouder’

Maar kom je dan langs om van alles te controleren en een oordeel te vellen? Met als gevaar dat een goed doel misschien naast zijn subsidies ook nog zijn CBF-keurmerk kwijtraakt?

'Nederlanders zien graag dat toezichthouders stoere taal gebruiken. Het keurmerk intrekken en naming and shaming is waar je bij het publiek mee scoort. Maar zo’n toezichthouder zijn we niet. Daar heb je als donateur namelijk helemaal niets aan. De euro’s die je hebt gegeven aan een goed doel dat zijn keurmerk verliest, worden niet beter besteed door verlies van het keurmerk. Integendeel, het verlies van de CBF-Erkenning brengt eerder zorgen met zich mee. Als toezichthouder zien we dan ook veel liever dat een goed doel dat niet aan de normen voldoet zijn leven betert en bijstuurt, zodat het weer aan de normen gaat voldoen. We denken dat je daar als donateur het meest aan hebt. In zo’n geval maken we goede afspraken met een goed doel en controleren die ook. Een goed doel dat de afspraken met ons niet nakomt, verliest zijn keurmerk. Vaak is een waarschuwing voldoende om dat te voorkomen. Als we verscherpt toezicht toepassen of een Erkenning intrekken maken we dat openbaar via onze website.'

Biografie: Gerjob Lootens

Gerjob Lootens is verantwoordelijk voor Data, Onderzoek & Ontwikkeling bij CBF, toezicht op goeddoen. Afkomstig uit de sector (Proefdiervrij, IFES-Nederland) begon hij in 2016 bij CBF als auditor en maakte de belangrijke verandering mee naar ontwikkelgericht toezicht.

Jullie zijn dus niet van de botte bijl. Wat voor toezichthouder zijn jullie wel?

'Het CBF is geen toezichthouder van stoere taal, maar wat mij betreft wel een stoere toezichthouder. Een toezichthouder die vertrouwen durft te geven voor ontwikkeling. We zijn een ontwikkelgerichte toezichthouder. Dat betekent twee dingen. Eén: je krijgt ons keurmerk niet zomaar. Organisaties die de CBF-Erkenning aanvragen hebben vaak eerst nog een boel huiswerk te doen. Onze toezichthouders helpen daarbij en geven sturing en richting zodat een goed doel aan de normen gaat voldoen. Eén is dus de lat halen en twee is de lat, de standaard, hooghouden. Als je ons keurmerk draagt, checken we regelmatig bij je in. Goede doelen onderwerpen zich vrijwillig aan ons toezicht en mogen dus ook een kritische blik van ons verwachten. De normen van de CBF-Erkenning draaien om geefvertrouwen. Als we ontdekken dat niet meer aan de normen wordt voldaan, spreken we een deadline af waarbinnen de organisatie haar leven moet beteren.'

'Zorgvuldigheid, deskundigheid en transparantie zijn belangrijke waarden onder het geefvertrouwen'

Maar dat inchecken bij goede doelen kan best wel eens op een heel vervelend moment komen, bijvoorbeeld tijdens een reorganisatie. Dat zal niet iedereen op prijs stellen, toch?

'Over het algemeen worden onze toezichthouders niet welkom geheten met slingers en ballonnen, nee. Alhoewel, regelmatig is het feest als weer een goed doel de lat van ons keurmerk heeft gehaald en zich CBF-Erkend Goed Doel mag noemen. Dan worden we soms uitgenodigd om te delen in de feestvreugde. Maar wanneer we komen inchecken, zijn dat toch meestal momenten dat we vragen komen stellen. Het omgekeerde is trouwens ook waar, dat goede doelen zich bij ons melden en zeggen: ‘Denk eens even kritisch mee.’

'Maar terug naar je vraag, je hebt gelijk, niet iedereen stelt de timing van een kritische blik altijd op prijs. En dat is ook niet erg. Waar het voor het CBF op aankomt is dat goede doelen hun gevers niet uit het oog verliezen, juíst in hectische tijden. En dus komen we toch gewoon die vragen stellen.'

‘We weten uit de neurowetenschappen dat een keurmerk zorgt voor vertrouwen in ons brein’

Waar doe je dan goed aan als toezichthouder, juist in tijden van tegenwind?

'In tijden van tegenwind blijft het belangrijk om de vinger aan de pols te houden. Wanneer organisaties zware verliezen lijden is dat nog veel belangrijker. We weten dat een aantal organisaties een groot deel van hun inkomsten verliezen door de geschrapte subsidies op internationale hulp. We horen van organisaties die complete programma’s moeten stoppen en zich genoodzaakt zien om afscheid te nemen van jarenlange samenwerkingspartners. En ook van organisaties die hun eigen mensen moeten laten gaan. Dan hebben we het over meer dan een beetje tegenwind. Het stormt dan echt. Toch kloppen we dan als CBF op het raam. Liefst wanneer het ergste geraas voorbij is, zodat we elkaar goed kunnen verstaan.'

'We laten ons gezicht zien en stellen vragen, maar niet om stante pede een antwoord te eisen. Wel om de vraagstukken te adresseren die opkomen als je de pet opzet van de kritische donateur die in jouw organisatie gelooft. Een goed antwoord vinden op die vragen en je daaraan committeren door afspraken te maken, helpt om het vertrouwen van donateurs en andere gevers te behouden. En dat is waar we als CBF voor zijn: het geefvertrouwen borgen. Vandaag én op de lange termijn.'

Het geefvertrouwen borgen op korte en lange termijn. Wat betekent dat voor fondsenwerving?

'We weten uit de neurowetenschappen dat een keurmerk zorgt voor vertrouwen in ons brein. Tijdens het symposium van ons 100-jarig jubileum liet neurowetenschapper Erik Schoppen dat zien aan de hand van een klein experiment met de zaal. Een paar seconden lang werden twee identieke sloten op het scherm getoond. Het enige verschil: een van de sloten had een keurmerk, het andere niet. Op de vraag welk slot het beste was kozen bijna alle 300 mensen in de hele zaal voor het slot met het keurmerk. Kennelijk wekt een keurmerk vertrouwen in ons brein, zelfs als je niet weet waar dat keurmerk voor staat. En donateurs en andere gevers hoeven dat ook niet precies te weten.'

'Het is genoeg als je het ‘CBF Erkend Goed Doel’-keurmerk herkent en dat associeert met gerust kunnen geven. Aan goede doelen en aan het CBF de schone taak om dat vertrouwen te koesteren en te zorgen dat het niet beschaamd wordt.'

Dit artikel stond eerder in Vakblad fondsenwerving, jaargang 27, nummer 4, dat in december 2025 verscheen.

Labels: Wet- en Regelgeving, CBF, Toezicht, Vertrouwen, Erkend goed doel, Vf 27-4, Geefvertrouwen, Gerjob Lootens, Toezichthouder

Praktische gevolgen van het ANBI-besluit en de Kamerbrief

2026-01-08T10:49:36Z

Nieuwe fiscale kaders voor ANBI’s

Mag een ANBI een niet-ANBI steunen?

Volgens eerdere toelichtingen van de staatssecretaris van Financiën mag een ANBI financiële steun verlenen aan niet-ANBI’s. Maar de ANBI moet kunnen onderbouwen dat de middelen daadwerkelijk worden besteed aan een maatschappelijk relevant doel, binnen haar doelstellingen.

De Kamerbrief van juli 2025 scherpt dit echter aan. Steun aan instellingen zonder ANBI-status is mogelijk mits er sprake is van specifieke projectsteun die past bij de eigen missie van de ANBI. Andersoortige steun aan een niet-ANBI, dus meer algemene steun, niet zijnde projectsteun, is niet toegestaan. In dat geval kan door de gevende instelling, volgens de brief, namelijk geen zekerheid worden geboden dat het geld algemeen en nuttig is gebruikt, omdat de instelling die het geld heeft gekregen zelf kan beslissen over de manier waarop deze gelden worden aangewend. Deze aanscherpingen behoorden al langer tot het beleid van de Belastingdienst. Er worden zelfs procedures bij de rechter over gevoerd. De recente case van Het Concertgebouw laat zien dat in dit kader ook een gerenommeerde ANBI die slechts één niet-ANBI (een NV) ondersteunt, onder vuur komt te liggen. Er is dan geen sprake van projectsteun. Dat het geld aantoonbaar algemeen nuttig wordt gebruikt, heeft de Belastingdienst kennelijk niet op andere gedachten gebracht. Dus, steunt jouw ANBI niet-ANBI’s in binnen- of buitenland? Dan is het verstandig door te nemen of dit aan de voorwaarden voldoet: is er sprake van projectsteun? Doet de ANBI bij de keuze van projecten aan selectie, verantwoording en monitoring? Is niet slechts sprake van langdurige steun aan een enkele ANBI?

Reservevorming

Een ANBI mag onder voorwaarden reserves vormen. ANBI’s mogen vermogen aanhouden voor de continuïteit van hun werkzaamheden, zolang dit redelijkerwijs noodzakelijk is. Vanuit ANBI-oogpunt is een te lage reserve geen probleem, een te hoge echter wel. Grofweg worden de volgende reserves toegestaan:

Continuïteitsreserve, waaronder een reserve fluctuaties inkomsten
Reserve voor voorziene werkzaamheden
Stamvermogen (vermogen aangehouden voor de rendementen, zie hierna)
Doelvermogen (zoals de tegenwaarde van een rijksmonument of een pand in eigen gebruik)

We lichten deze reserves verderop in het artikel toe. Let op: de richtlijnen voor de jaarverslaggeving (RJ) gebruiken soms andere benamingen. Ook zien we dat deze regels sneller een reserve toestaan. Dat ligt ook voor de hand, want de fiscale wetgeving heeft als doel om te voorkomen dat ANBI’s geld oppotten (althans dat wordt als ongewenst geacht); de regels voor jaarverslaggeving hebben dat doel niet. Dit betekent dat een check van een accountant niet altijd voldoende zekerheid biedt: die zal immers vooral beoordelen vanuit de regels voor de jaarverslaggeving en niet vanuit fiscale regels. Voor ANBI-doeleinden is een algemene of overige reserve niet toegestaan, die moet altijd onderbouwd worden. In de toelichting zal (zo nadrukkelijk mogelijk) verwezen moeten worden naar één van de fiscaal toegestane reserves.

Het nieuwe beleid van de Belastingdienst gaat in op de eerste drie reserves en beschouwt de (nieuwe) regels in eerste instantie als safe harbours; andersoortige reserveringen die nodig zijn om de doelstelling te kunnen blijven uitvoeren zijn ook mogelijk. Toch sluit het besluit sommige reserveringen ook uit. Dat schept onzekerheid. Hoe dan ook, als de reserves van een ANBI voldoen aan de safe harbours, dan zit een ANBI in ieder geval veilig. Wie daar niet aan voldoet, zou advies in moeten winnen of kan desnoods in vooroverleg met de Belastingdienst. Die kan dan uiteindelijk wel een afbouw van de reserves gaan eisen. In het uiterste geval is bezwaar en beroep noodzakelijk, bijvoorbeeld als de ANBI-status ingetrokken of onthouden wordt. Een besluit is immers geen wet.

Steun aan niet-ANBI’s mag alleen nog als sprake is van projectsteun

Continuïteitsreserve

Het nieuwe ANBI-besluit verduidelijkt dat een continuïteitsreserve aanvaardbaar is als deze niet hoger is dan: 1,5 maal het gemiddelde kostenniveau van de eigen werkorganisatie in de afgelopen drie jaren.

Een hogere reserve is mogelijk, maar moet goed worden onderbouwd in de financiële administratie en het beleidsplan. Kosten van de werkorganisatie zijn vaste kosten van personeel, huisvesting, kantoor en administratie van de instelling. Moeilijk te begrijpen is de slotzin in het besluit dat kosten van een of meerdere algemeen nuttige activiteiten hier niet onder vallen. Gelet op de achtergrond van deze reserve en eerdere toelichtingen van de staatssecretaris moeten we het er op houden dat dit een verschrijving is: er had moeten staan dat voor andersoortige kosten dan kosten van de werkorganisatie (veelal variabele kosten) geen continuïteitsreserve gevormd kan worden. De tekst van het besluit is zoals gezegd echter verwarrend en tegenstrijdig. ANBI’s die geen risico willen lopen, zouden een verzoek om vooroverleg kunnen doen. De uitkomst wordt dan mogelijk door de Belastingdienst gepubliceerd in een zogenoemd kennisgroepstandpunt, zodat ook andere ANBI’s weten waar ze aan toe zijn.

Reserve voorziene werkzaamheden

Een andere reserve is de reserve voor voorziene werkzaamheden (vaak bestemmingsreserve genoemd). Dergelijke vermogensvorming moet gekoppeld zijn aan concrete projecten, onderbouwd door bedragen, voor zover die binnen een redelijke termijn worden uitgevoerd. Een redelijke termijn is in beginsel twee jaar, maar langer is ook mogelijk mits (extra) goed onderbouwd. In de jaarrekening worden dit ook wel bestemmingsreserves genoemd, maar de beoordeling in de ANBI-regeling is strenger. Bestemmingsreserves op louter thematisch niveau lijken niet toegestaan. Of een reserve voor verwachte noodhulpaanvragen voor volgend jaar is toegestaan op basis van algemene dan wel historische inschattingen, is onzeker. Dit zal afgestemd moeten worden met de Belastingdienst, bij voorkeur met een goede onderbouwing.

Stamvermogen

Stamvermogen is vermogen dat een ANBI verkrijgt via schenking of testament, waarbij uitdrukkelijk is bepaald dat het in stand moet worden gehouden. De instelling mag dit niet zelf als stamvermogen aanmerken; het moet voortvloeien uit voorwaarden van de schenker of erflater. Onder het rendement vallen naast rente en dividend ook (on)gerealiseerde waardestijgingen. Deze rendementen moeten, na aftrek van beheerskosten en eventuele indexering, binnen een redelijke termijn worden besteed aan de algemeen nuttige doelstelling.

Vanuit ANBI-oogpunt is een te lage reserve geen probleem, een te hoge echter wel

Als de instandhoudingsverplichting betrekking heeft op het vermogensbestanddeel zelf, blijven ook ongerealiseerde waardestijgingen onderdeel van het stamvermogen. Is de verplichting gekoppeld aan de geldelijke waarde, dan moeten deze waardestijgingen verplicht worden besteed. Omdat dit onderscheid niet altijd duidelijk is, wordt in de praktijk gekeken naar de voorwaarden én het handelen van de ANBI.

Om de praktijk houvast te bieden, mogen ANBI’s een vast bestedingspercentage hanteren, gebaseerd op het gemiddelde rendement over vijf jaar plus een prognose voor twee jaar. Dit percentage moet jaarlijks worden herbeoordeeld. Indexering van het stamvermogen is toegestaan, mits dit expliciet is vastgelegd. Voor oudere instellingen (vóór 2008) geldt dat het eigen vermogen per 1 januari 2008 als uitgangspunt mag worden genomen, als exacte gegevens ontbreken.

Een paar voorbeelden:

Een bestuur beslist zelf om een pand niet meer voor haar eigen doelstelling te gaan gebruiken, maar te gaan verhuren om de meerjarenbegroting sluitend te krijgen. Op de lange termijn biedt dit meer zekerheid dan verkoop.De Belastingdienst lijkt dit niet toe te staan, en heeft heel recent nog aangeven dat zij het oneens is met andersluidende standpunten in de vakliteratuur. Naar onze mening is het standpunt van de Belastingdienst niet onderbouwd. Toch zal een ANBI goed moeten overwegen of ze hier risico’s wil lopen, of moeten nagaan of er mogelijk oplossingen zijn in de vorm van andersoortige reserveringen.
Voor andere vormen van zelfgekozen stamvermogen geldt in feite hetzelfde. Mogelijk is dan afbouw van het vermogen nodig en eventueel kan zelfs gedacht worden aan herstructurering (bij panden is dat lastiger in verband met de overdrachtsbelasting).
Een ANBI heeft beleggingsvermogen dat niet hoger is dan in 2008 aanwezig was. Dit is toegestaan, mits het aannemelijk is dat dit op 1 januari 2008 ook als beleggingsvermogen diende. Uiteraard moeten de rendementen altijd binnen redelijke termijn worden besteed voor het doel.
Een donateur geeft aandelen aan een ANBI, met de opdracht de aanwezige geldwaarde van die aandelen in stand te houden als stamvermogen na inflatiecorrectie. De ANBI moet alle rendementen, dus koerswinsten en dividenden, binnen redelijke termijn besteden, met een correctie voor de inflatie. Aangeraden wordt hier concreet beleid over te maken.
Een donateur geeft vastgoed aan een ANBI, met de opdracht het vastgoed in stand te houden als stamvermogen. De ANBI moet de huuropbrengsten (na de jaarlijkse daadwerkelijk gemaakte kosten) besteden ten algemenen nutte. Sparen voor onderhoud lijkt in dit geval wel toegestaan. De oproep is hoe dan ook altijd om reserves goed te onderbouwen:waarom zijn ze nodig om de uitvoering van het doel van de ANBI te kunnen waarborgen?

Terugwerkende kracht bij vergeten aanvraag

Terugwerkende kracht bij het aanvragen van ANBI-status was tot nu toe slechts beperkt mogelijk, vaak alleen binnen het kalenderjaar. Dit gaf soms fiscale problemen (te weten heffing van schenk- of erfbelasting) als een instelling erachter kwam dat ze een erfenis of schenking had ontvangen, zonder dat ze de ANBI-status had. De Belastingdienst biedt enige verruiming:

Bij schenkingen kan nog een ANBI-aanvraag worden ingediend twee maanden na het betreffende kalenderjaar
Bij nalatenschappen is dit mogelijk binnen acht maanden na overlijden van de erflater

In alle gevallen geldt dat de inspecteur beoordeelt of op het gevraagde moment aan de ANBI-voorwaarden is voldaan. Als niet aan sommige formele eisen werd voldaan, maar de instelling wel het algemeen nut diende, dan kan op verzoek toch nog achteraf de ANBI-status worden verkregen.

Praktische tips

Waar moeten ANBI’s in ieder geval op letten:

Documenteer reserves en stamvermogen zorgvuldig
Zorg voor inhoudelijke onderbouwing van projectsteun
Vermijd commerciële tarieven bij algemeen nuttige activiteiten
Voorkom loketfuncties, ook bij crowdfunding, maak eigen beleid voor toekenningen
Dien tijdig een ANBI-aanvraag in bij oprichting of schenking.

Slotbeschouwing

ANBI’s doen er verstandig aan hun beleidsplan, financiële administratie en activiteiten kritisch te toetsen aan het nieuwe kader. In voorkomende gevallen dat de ANBI-status niet wordt verleend door de Belastingdienst, kan worden gedacht aan bezwaar en beroep bij de rechter. Maar dat is niet altijd aantrekkelijk, omdat zulke procedures lang kunnen duren.

Dit artikel stond eerder in Vakblad fondsenwerving, jaargang 27, nummer 4, dat in december 2025 verscheen.

Labels: ANBI-Regelingen, Wilbert van Vliet, ANBI, Wet- en Regelgeving, Crowdfunding, Vermogen, HVK Stevens, Fiscaliteit, Vf 27-4, Projectfinanciering, Kamerbrief, Luca Marks, Reservevorming