Wat sterke teams anders doen: vijf concrete bouwstenen

2026-04-16T14:00:16Z

Vijf concrete bouwstenen en hoe je hieraan werkt

De meeste teams lopen tegen dezelfde obstakels aan. Obstakels die Patrick Lencioni beschrijft in ‘De vijf frustraties van teamwork’. Wat is de succesfactor van sterke teams? Martijn Witteman neemt je mee in het model van Lencioni, en deelt gerichte interventies die je toe kunt passen in jouw team.

De vijf bouwstenen

Lencioni stelt dat effectieve samenwerking staat of valt met vijf obstakels, die op elkaar bouwen als een piramide. Daarom wordt in de rest van dit artikel het woord ‘bouwstenen’ gebruikt. Als de onderste bouwsteen (vertrouwen) wiebelt, heeft dat gevolgen voor de lagen erboven. Hieronder beschrijf ik de vijf bouwstenen, hoe je ze herkent in een team en hoe je ze verstevigt.

1. Vertrouwen

Vertrouwen vormt de basis van succesvol samenwerken. Het is het fundament waarop de andere bouwstenen leunen in de piramide. Het gaat hier om ruimte bieden voor kwetsbaarheid: alleen bij een hoog onderling vertrouwen kunnen teamleden zich veilig voelen om hun onzekerheden, fouten en twijfels te delen zonder angst voor negatieve gevolgen.

Dit zie je als vertrouwen niet op orde is:

Teamleden verbergen hun fouten, of ze lossen het eerst op en delen het daarna;
Teamleden durven geen hulp te vragen uit angst voor een oordeel;
Mensen handelen vanuit eigenbelang en houden informatie achter.

Praktijkvoorbeeld: Een teamleider fondsenwerving liep vast in zijn taak om de richting uit te zetten voor de komende jaren. Hij bleef aanmodderen, sliep steeds slechter en vroeg niet om hulp. Andere teamleden merkten dit, maar spraken hem niet aan en boden ook geen hulp. Het gevolg? Het team was stuurloos en deze persoon ging er bijna aan onderdoor.

Wat je hieraan kunt doen: Stel jezelf open en kwetsbaar op, durf jezelf te laten zien. Dit is vaak niet eenvoudig. Een aantal concrete manieren om teamleden te stimuleren dit toch te doen;

Begin vergaderingen met een check-in. In de check-in vertel je hoe je erbij zit, wat bevorderlijk werkt om bij te dragen en betrokkenheid verbetert.
Eindig vergaderingen met een check-out. In de check-out deel je hoe je weer weggaat; wat neem je mee, welk inzicht heb je opgedaan? Dit stelt het team in staat kort te reflecteren, te verbinden en af te ronden.
Deel welke fouten je maakt, zeker als leider heb je hierin een voorbeeldfunctie. Door dit zelf te doen, laat je zien dat dit erbij hoort en dat je fouten mag delen.
Vraag zelf regelmatig om feedback aan collega’s en doe dit vanuit oprechte nieuwsgierigheid (niet ‘omdat het hoort’). Hoe geef je constructieve feedback? In het kader vind je hiervoor een stappenplan.
Besteed regelmatig ruim de tijd en aandacht aan reflectie met elkaar. Wat maakt dat mensen geen fouten durven te delen?

Werkvorm: De vis op tafel

Iedereen weet: als je vis laat liggen, gaat deze stinken. Dat wil je niet. Dit is net zo met confrontaties; als je ze vermijdt, krijg je er last van. Deze werkvorm helpt om te oefenen met ‘constructief confronteren’.

Laat teamleden voorbeeldsituaties aandragen van conflicten die ze aan zijn gegaan of hebben vermeden. Ga vervolgens in tweetallen oefenen met de voorbeeldsituaties waarbij deelnemers de volgende stappen doorlopen:

1. Wat ervaar je?
> Ik ervaar (benoem waarneembaar gedrag)

2. Welk effect heeft dat op jou?
> Dit maakt dat ik (beschrijf je gevoel)

3. Wat is je verlangen?
> Mijn verlangen is (hoe ziet het ideaalplaatje eruit?)

4. Wat heb je nodig?
> Hiervoor heb ik nodig dat (verwoord concreet gewenst gedrag van de ander)

Bespreek erna met elkaar:
> Hoe is het voor de ander dat je dit deelt? Hoe komt dit aan?
> Welke aanscherping behoeft het nog? > Hoe was het voor jou zelf om dit te doen?

Bron: George Kohlrieser, psycholoog en professor aan IMD Business School in 'Hostage at the Table', 2006.

2. Confrontatie

Bij sterke teams durven teamleden open en eerlijk moeilijke gesprekken met elkaar te voeren, ze spreken elkaar aan en zoeken oplossingen met de persoon in kwestie in plaats van dat ze problemen met collega’s bij de leidinggevende neerleggen.

Dit zie je als er angst voor confrontaties is:

Ideeën van teamleden blijven onbenut omdat men zich niet uitspreekt;
Mensen slikken irritaties in en spreken elkaar niet aan;
Problemen worden niet benoemd of opgelost; spanningen blijven onderhuids broeien.

Als het onderlinge vertrouwen laag is, vermijden mensen confrontaties. Dat leidt tot schijnharmonie. Dit lijkt aantrekkelijk (want het blijft ‘gezellig’), maar werkt saboterend op de lange termijn. Dit is zeker niet wat je wilt voor jouw team!

Praktijkvoorbeeld: Een nieuwe collega had een andere visie op de manier van fondsenwerven dan de senior die al lang in het team werkte, maar hij had sterk het gevoel dat hij zijn collega niet moest confronteren. Na een aantal maanden, terwijl de resultaten achterbleven, leidde dit tot een stevige ruzie.

Wat je hieraan kunt doen:

Maak duidelijk dat confrontaties erbij horen. Bespreek met het team: welk onderwerp vermijden we eigenlijk? Wat wordt er niet gezegd?
Maak ook duidelijk dat conflict ook ‘iets oplevert’. Het leidt tot duidelijkheid en tot een betere samenwerking omdat je weet waar de ander staat. Bovendien krijg je alle ideeën op tafel, óók als die afwijken van de leidinggevende.

3. Betrokkenheid

Voor de duidelijkheid; het gaat hier niet om persoonlijke betrokkenheid bij elkaar. Het gaat bij deze bouwsteen over de betrokkenheid bij de teamdoelen. Dit bestaat uit twee componenten, namelijk duidelijkheid (teamleden weten wat de doelen van het team zijn) en buy-in (teamleden laten in hun gedrag zien dat ze volledig achter de doelen staan en hier naartoe werken).

Dit zie je bij een gebrek aan betrokkenheid:

Teamleden vragen geen opheldering als iets niet duidelijk is;
Collega’s nemen geen actieve rol in tijdens vergaderingen en discussies;
Initiatief om bij te sturen (bij achterblijvende resultaten) wordt niet genomen.

Praktijkvoorbeeld: In een communicatieteam werd duidelijk dat ze hun doelen niet gingen halen. De leidinggevende deelde zijn zorgen met het team. Het team luisterde aandachtig en gaf aan het heel vervelend te vinden. Maar in de periode erna gebeurde er niks en niemand stelde manieren voor om bij te sturen, tot frustratie van de leidinggevende.

Wat je hieraan kunt doen: Teams haken vaak af omdat ze niet precies weten wat het doel is, hoe het tot stand gekomen is en waarom het belangrijk is. Wat hierin helpt:

Vraag de inbreng van teamleden bij het opstellen van doelen. Dit betekent niet dat iedereen het eens hoeft te zijn met alle doelen en besluiten, maar wel dat iedereen zich gehoord voelt.
Toets of iedereen hetzelfde beeld heeft over de opgestelde doelen. Herhaal de doelen vervolgens regelmatig.
Maak duidelijk hoe teamleden met hun werkzaamheden bijdragen aan het behalen van de doelen.
Als je idee hebt dat de betrokkenheid bij een bepaald doel of project laag is; benoem je observatie en check of dit klopt. Vraag vervolgens wat mensen nodig hebben om hun betrokkenheid te vergroten.

4. Verantwoordelijkheid

In sterke teams voelen teamleden zich verantwoordelijk voor het gezamenlijke succes, en spreken collega’s aan wanneer ze niet in het teambelang handelen.

Praktijkvoorbeeld: Een nieuwsbrief werd telkens te laat, of soms helemaal niet verstuurd. Niemand sprak de verantwoordelijke collega erop aan of hielp haar een handje mee: ‘Dat is haar taak,’ zeiden de teamleden, waarna ze doorgingen met hun werk.

Wat je hieraan kunt doen:

Leg vantevoren uit hoe jullie besluiten gaan nemen en check of iedereen daarachter staat.
Neem de tijd om het proces samen goed door te spreken. Hoe werken jullie samen? Hoe dragen jullie als team de gezamenlijke verantwoordelijkeheid voor de teamdoelen?
Spreek af hoe je elkaar aanspreekt, wat werkt voor de mensen in jullie team?

5. Resultaat(gerichtheid)

Sterke teams zijn gericht op het te behalen teamresultaat en stellen hiervoor meetbare doelen op. Je merkt aan alles dat het team wéét wat de doelen zijn, hier effectief en gezamenlijk aan werkt en bijstuurt wanneer nodig.

Dit zie je bij een gebrek aan resultaatgerichtheid:

Iedereen werkt op een eigen eiland zonder gezamenlijk doel;
Gezamenlijke resultaten worden niet gemeten, laat staan besproken;
Er wordt niet bijgestuurd, ook niet als de aanpak niet effectief genoeg blijkt;
Niemand spreekt elkaar aan bij gebrek aan voortgang;
Persoonlijke belangen krijgen voorrang boven het gezamenlijke resultaat.

Praktijkvoorbeeld: Een marketingteam had duidelijke doelstellingen, toch had niemand ze echt paraat en wist men ook niet goed welke acties nou wel en niet bijdroegen aan de doelstellingen. En loopt het team nu eigenlijk op schema, of achter?

Wat je hieraan kunt doen:

Maak teamdoelen zichtbaar, hang ze bij voorkeur op in de ruimte. Houd ook zichtbaar bij hoever jullie zijn met de realisatie.
Complimenteer collega’s die eigenaarschap tonen voor het gezamenlijke resultaat en vier samen de successen.
Als iemand gedrag laat zien dat botst met de afgesproken werkwijze of richting, is het belangrijk dat de leidinggevende óf het team (afhankelijk van in welke fase je zit als team) dit benoemt bij de persoon in kwestie.

Reflectie: waar staat jouw team?

Het model van Lencioni is geen checklist die je even afvinkt. De bouwstenen bouwen op elkaar voort.. Elk team heeft blinde vlekken. Daarom is het waardevol om regelmatig stil te staan bij hoe er wordt samengewerkt. Waar staat jouw team? Waar hebben jullie het meeste last van?

Een sterk team is geen optelsom van individuen; het is een levend systeem. Wat je ziet aan gedrag, communicatie en resultaten wordt gestuurd door onderliggende dynamieken. Onderdeel hiervan zijn aannames, overtuigingen, onuitgesproken regels en informele rolverdelingen. Deze vaak onzichtbare zaken houden bepaald gedrag in stand, zelfs als dat niet bijdraagt aan het (formele) gezamenlijke doel.

Daarom vraagt duurzame verandering om een combinatie van duidelijke gedragsafspraken én het onderzoeken van onderliggende dynamieken en patronen. Door hier actief aandacht aan te besteden, verstevig je het fundament van je team en kom je stap voor stap tot betere resultaten.

Dit artikel stond eerder in Vakblad fondsenwerving, jaargang 27, nummer 3, dat in augustus 2025 verscheen.

Labels: Tools & Tips, Vertrouwen, Samenwerking, Betrokkenheid, Organisatiemanagement, Teamwork, Vf 27-3, Confrontatie, Frustraties van teamwork, Lencioni, Resultaatgerichtheid, Teams, Verantwoordelijkheid

Artikelen

Wat sterke teams anders doen: vijf concrete bouwstenen

De vijf bouwstenen

1. Vertrouwen

Werkvorm: De vis op tafel

2. Confrontatie

3. Betrokkenheid

4. Verantwoordelijkheid

5. Resultaat(gerichtheid)

Reflectie: waar staat jouw team?