Artikelen

Non-profitorganisaties steeds vaker bedreigd

2026-06-23T10:56:59Z

Leren omgaan met intimidatie

Ik moet gelijk zeggen dat het de laatste jaren heel erg meevalt,’ begint Devika Partiman, oprichter en frontvrouw van Stichting Stem op een Vrouw het gesprek, ‘maar we zijn best veel anders gaan doen om te zorgen dat we zo min mogelijk last hebben van negativiteit.’

Na een eerste campagne in 2017 groeide Stem op een Vrouw uit tot een breder politiek instituut om te bevorderen dat vrouwen politiek actief kunnen worden en blijven. De stichting voorziet in onder andere mentorprogramma’s, lobby en dataonderzoek naar de barrières die vrouwen ervaren om politiek actief te worden. En met succes: de beweging is sindsdien flink gegroeid.

Met intimidatie had Partiman zelf al voor de oprichting van Stem op een Vrouw persoonlijke ervaring. Tijdens haar werk als activiste in de antiracismebeweging had ze te kampen met wat ze zelf ‘een bedreigende vorm van haat’ noemt, en op het ondertussen verboden platform ‘Vizier op Links’ was er een persoonlijke pagina over haar gemaakt. Ook haar huisadres lekte uit (doxing). ‘Dat was ontzettend intimiderend. Gelukkig ben ik ondertussen verhuisd. Die ervaring heeft ertoe geleid dat ik extra voorzichtig ben geworden met mijn gegevens. Na heel veel leuren heb ik voor elkaar gekregen dat mijn adres niet te vinden is bij de Kamer van Koophandel en het gemeentelijk register.’

Volgens Partiman is het een kleine, luide groep die zich uitspreekt tegen haar stichting. ‘Veruit de meeste mensen hebben geen moeite met gendergelijkheid, of ze zitten hoogstens in de weerstand. De geluiden uit de anti-gender hoek, de ‘anti-woke’ of oerconservatieve uitingen, zijn veel extremer. Zij vinden dat vrouwen überhaupt niet politiek actief horen te zijn. De meeste negativiteit krijgen we, vrij helder herleidbaar, van de achterban van Forum voor Democratie. Heel vaak zijn die reacties niet grensoverschrijdend, maar vooral flauw en een beetje pesterig. Verder krijgen we steeds vaker rotberichten van jonge jongens, bijvoorbeeld nadat we een gastles hebben gegeven op een middelbare school. Die berichten zijn vrijwel niet te traceren. Dat vind ik een heftige ontwikkeling.’

Bronnen van online bedreiging

Dat Stem op een Vrouw juist uit de rechtse en mannelijke hoek haatcomments ontvangt is geen verrassing, stelt Peter Kodde, oprichter en trainer bij Stroomversnellers. Het bureau helpt ngo’s, actiegroepen en vakbonden met trainingen om campagnes vorm te geven, intern georganiseerd te raken en om te gaan met online haat. De afgelopen paar jaar hielpen ze ruim dertig organisaties. ‘Maar ik kan je er zo nog dertig opnoemen die online haatcampagnes over zich heen krijgen. Ik denk eigenlijk dat elke organisatie die zich uitspreekt over maatschappelijke issues hier in meer of mindere mate mee te maken heeft.’

Peter Kodde: ‘Reguliere burgers worden meegesleurd in de georganiseerde haatcampagnes"

‘De afgelopen jaren wordt er vanuit extreemrechtse en conservatieve hoek actief campagne gevoerd om progressieve stemmen uit het publieke debat te jagen door online haatcampagnes,’ zegt Kodde. ‘Denk aan georganiseerde scheldlawines, de verspreiding van desinformatie, het toebrengen van reputatieschade en het bedreigen van personen, zodat ze zich terugtrekken uit de publieke discussie. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat er vaak groepen activisten achter zitten, die een handjevol anonieme accounts beheren en gezamenlijk afstemmen wie het doelwit wordt. In die georganiseerde campagnes worden reguliere burgers meegesleurd en dat wakkert de polarisatie aan.’

Extreemrechtse, conservatieve groepen zijn online goed georganiseerd en geven veel geld uit aan het beïnvloeden van het narratief. Het debat is daarbij verruwd, ziet Kodde. ‘Gedrag wat tien jaar geleden nog onacceptabel was, wordt nu genormaliseerd. We zien dat iedereen die niet voldoet aan de norm van deze conservatieve groepen, een potentieel target is: mensen van kleur, vrouwen, queers. In de politiek is dit beeld al bevestigd, ngo’s kampen waarschijnlijk met dezelfde tegenstand.’

Transvisie

Ook belangenorganisatie Transvisie heeft regelmatig te kampen met bedreigingen. Zij zetten zich in voor goede zorg en ondersteuning van transgender personen (de wachttijden lopen soms op tot wel vijf jaar en ook jeugdzorg staat hoog op de agenda), voorzien in ontmoetingen en beheren een kennisbank.

De wachttijden voor hulp aan transgender en genderdiverse personen lopen soms op tot wel vijf jaar. Ook de jeugdzorg voor transitie staat hoog op de agenda. Daarnaast brengt Transvisie mensen bij elkaar door contactgroepen en één-op-één gesprekken met ervaringsdeskundigen te faciliteren.

Woordvoerder Liora ten Brinke vindt het moeilijk om specifiek te zeggen wie hen bedreigt, al spreekt ook zij van een ‘luide minderheid.’ In sommige gevallen is er sprake van haat, maar ook onwetendheid voedt soms negatieve reacties. Ten Brinke: ‘Het onderwerp waarmee we naar buiten treden maakt nooit zoveel uit. Op het moment dat het woord ‘transgender’ valt, volgen de reacties al. Ik ben teleurgesteld over de verharding online. Ik had gehoopt dat we in Nederland verder zouden zijn, maar we doen op het gebied van tolerantie stappen terug. Dat vind ik echt heel moeilijk.’

De ergste vijand voor Transvisie is desinformatie, stelt Ten Brinke. ‘Er zijn altijd een paar schadelijke frames over transgender personen die terugkomen. Verhalen worden verdraaid of vergroot, overgenomen en daarna soms de Tweede Kamer in geslingerd. Die worden dan overgenomen door de media en dat houdt vooroordelen in stand.’ Een voorbeeld: in Engeland werd de jeugdzorg van transgender personen afgeschaald nadat daar een rapport over werd gepubliceerd. De inhoud van dat onderzoek werd door tegenstanders snel vertaald naar de Nederlandse situatie. Dat kwam uitgebreid in de aandacht, maar de andere onderzoeken die later de punten uit dat originele rapport ontkrachtten, niet.’

Liora ten Brinke: ‘Op het moment dat het woord ‘transgender’ valt, volgen de online reacties al’

‘Als woordvoerder ben ik weleens gevraagd te reageren op een artikel, waarbij ik door een extreme mening in een hoek word gedrukt en me eruit mag vechten. Dat mechanisme zie je continu terug. Het kan overal misgaan. Soms ook gewoon door onwetendheid. Maar dat maakt het ingewikkeld voor ons als organisatie om te beslissen wanneer we vol voor de doelgroep gaan staan, of ons juist stilhouden.’

Zelfcensuur

Het leidt ertoe dat dit soort bedreigde organisaties zich extra voorzichtig opstellen. ‘Ik wil het hebben over de toegang tot de zorg: een wachttijd van vijf jaar is gewoon onacceptabel. Maar je moet altijd in je achterhoofd houden dat je veel comments krijgt en dat berichten een eigen leven kunnen gaan leiden,’ vervolgt Ten Brinke. ‘Daardoor ga je jezelf toch een beetje inhouden. Soms heel bewust, soms onbewust. Je wil niet iets laten ontploffen wat niet hoeft. Bij sommige acties kan je dat afwegen, maar het blijft altijd een beetje een gok.’

Partiman: ‘Zelfcensuur zien we te vaak bij vrouwelijke politici. Zij bereiden zich excessief voor als ze iets spannends gaan doen. Ik ken politiek aspiranten die het spannend vinden om zich uit te spreken en sommige van mijn collega’s hebben dat ook. Daarmee wordt de hele zichtbaarheid van de vrouwenbeweging kleiner. De stem van het collectief wordt daarmee beperkt tot de vertegenwoordigers en woordvoerders. Daar is soms niets mis mee, maar het is goed als je een diverse beweging hebt met allemaal verschillende mensen. Daar word je veel groter van.'

Devika Partiman: 'Ik ben een soort tiger mom’

Ten Brinke: ‘We zouden ons graag uiten op plekken waar dat minder vanzelfsprekend is, ook om het bewustzijn over transgender personen te vergroten. Maar we doen dat op de geijkte paden, zoals de Pride in Utrecht, waar we welkom zijn. We behartigen de zorgbelangen van een ongeziene groep mensen. Wij moeten altijd met een inhoudelijk genuanceerde reactie komen op mensen die kunnen roepen wat ze willen.’

Klappen opvangen

Partiman en Ten Brinke steken in hun werk allebei hun nek uit om collega’s te beschermen. ‘Ik ben een soort tiger mom,’ aldus Partiman. ‘Dat is geen gezonde neiging, maar ik weet inmiddels een beetje hoe het werkt. Ik denk: ‘als het dan iemand raakt, laat mij dat dan maar zijn.’’

Als woordvoerder weet Ten Brinke ondertussen welke geluiden ze wel en niet serieus moet nemen. ‘Ik heb een muurtje om mezelf gebouwd en reacties raken mij daarom minder. Maar stel, je bent jezelf net aan het bevragen als het om je gender gaat. Durf je dan nog door te zetten? Op puur persoonlijk niveau is haat en desinformatie tegen de persoon echt rampzalig.’

Vind- en zichtbaarheid

Ook op het gebied van zichtbaarheid worden voorzorgsmaatregelen getroffen. Stem op een Vrouw werkt in een gedeeld bedrijfspand en had jarenlang geen openbare adresgegevens. ‘Je kan op onze website vinden wie er bij ons werken, met voor- en achternaam, maar zonder foto’s en mailadressen. Dat doen we heel bewust. Het is veel makkelijker om haat te richten op een persoon, dan een bericht te sturen via een contactformulier.’

Ook Transvisie offert haar zichtbaarheid op ten behoeve van de veiligheid van haar doelgroep. ‘We hebben daar zeker beleid voor. De locaties waarop mensen bij elkaar komen, worden bijvoorbeeld nooit verspreid. Maar dat is op basisvan voorzichtigheid, niet ervaring, gelukkig.’ Ten Brinke zelf is via het persnummer op de website gewoon bereikbaar. ‘Ik word op de perslijn zo nu en dan eens lastiggevallen. Nou ja, so be it. Ik vrees dat dat onvermijdelijk is.’

Sociale media

In de gesprekken komen sociale media steeds boven drijven als onveilige plaatsen waar haat kan broeden. Volgens Kodde zijn algoritmes anno 2026 ingesteld op haat en controverse en worden boodschappen van empathie en solidariteit juist gedempt. Vooral op platforms als TikTok en X, die nu in handen zijn van extreemrechtse eigenaren. ‘Het is bewezen dat die platforms sturen op politieke ideologie en dat progressieve stemmen worden gedempt. Voor ngo’s is het onmogelijk zich te profileren.’

Begin vorig jaar werd Transvisie’s Facebook-account gesloten, in een golf van censuur richting LGBT-organisaties. Ten Brinke: ‘Ik heb verschil gemerkt in de transgenderrepresentatie op sociale media sinds de inauguratie van president Trump. Ook op mijn persoonlijke account: binnen drie weken was mijn hele tijdlijn negatief naar transpersonen. Ook online zoeken we naar een veilige omgeving. BlueSky, bijvoorbeeld. We hebben ook een actief Instagram-account, daar spreken we onze toch gefragmenteerde doelgroep goed aan.’

Stem op een Vrouw is het meest actief op Instagram, het platform waarop ze haar eigen achterban het meest gericht kan aanspreken. Op TikTok is het initiatief niet meer actief, met X werd ook gestopt. ‘Het was op Twitter nooit supergezellig, maar het is met de beleidswisselingen verder verslechterd,’ zegt Partiman. ‘Wat regelmatig gebeurde is dat extreemrechtse opiniemakers met heel veel volgers even op ons inhakten. Dat leidde tot tienhallen, honderden anonieme reacties in onze DM’s en onder posts. Die waren vaak op het randje van strafbaar. De politie heeft geen capaciteit om door alle reacties te gaan, dus dat moeten we zelf doen.’

Devika Partiman: ‘Als extreemrechtse opiniemakers op ons inhakten, kregen we daarna honderden anonieme reacties in onze DM’s’

Wat kunnen ngo’s doen?

Kodde kan de verhalen van de organisaties die Stroomversnellers helpt maar moeilijk aanhoren. Hij ziet dat ngo’s niet anders kunnen dan zichzelf verdedigen. Juist daarom moeten zij hun eigen mensen goed beschermen en samen sterk staan, stelt hij.

‘Als individuele organisatie moet je ervoor zorgen dat je de schade van haat en bedreigingen kan beperken en zorgen dat je eigen mensen er niet aan onderdoor gaan. ‘Kweek maar een dikke huid,’ is geen oplossing. Dat is ook veel makkelijker gezegd dan gedaan. Ik word als witte man aangevallen om wat ik doe, niet om wie ik ben. Dat is iets wezenlijk anders dan de haat die vrouwen, queers en mensen van kleur over zich heen krijgen, en daar moet je als werkgever iets mee. Organisaties die hun mensen goed kunnen verdedigen, kunnen zich beter mengen in het publieke debat.’

Kodde vervolgt: ‘De enige manier die ik heb gezien om uit de zelfcensuur te komen, is door solidariteitsnetwerken op te zetten. Als men denkt: ‘Ik laat mij niet uit over deze onderwerpen, want dan krijg ik al die haat over mij heen,’ maakt dat de beweging klein. Organisaties moeten elkaar weten te vinden, zodat ze snel kunnen schakelen en zich gezamenlijk kunnen uitspreken. Dat zie ik steeds meer gebeuren.’

Peter Kodde: ‘Solidariteitsnetwerken zijn de enige manier om uit zelfcensuur te komen’

Waar iedere organisatie goed aan doet, is proactief een plan maken hoe ze omgaan met bedreigingen en online negativiteit. Vaak trekken organisaties pas aan de bel als het hen een keer overkomen is. Ze kiezen er eerst voor om niet te reageren. Maar een grote, gecoördineerde aanval kan je organisatie verlammen. Zo’n plan is een taak van de hele organisatie, niet alleen de woordvoerder of directeur. Reageer je? Hoe houd je je eigen mensen overeind? En wat kunnen we preventief doen om onze mensen te beschermen?’

Stem op een Vrouw en Transvisie werken daar beide flink aan. ‘Mijn team moet verplicht wachtwoordmanagers hebben om hacks te voorkomen. Hackpogingen gebeuren best vaak, maar we zijn goed beveiligd.’ Ook zegt Partiman dat er tussen organisaties ‘in ngo-land’ onderling regelmatig wordt overlegd.

Ten Brinke richt zich op het bestrijden van desinformatie door goede, feitelijke informatie te bieden in een kennisbank. ‘Dat is niet alleen voor onze doelgroep, maar ook voor de pers en mensen die gewoon geïnteresseerd zijn. We blijven daarbij gewoon op onze social media communiceren en zijn meer dan bereid om het genuanceerde verhaal te vertellen aan media die het willen horen. Dat is de meest positieve manier waarop je het kunt doen.’

Wat kunnen andere partijen doen?

Partiman breekt een lans voor bewustere omgang met gevoelige onderwerpen door fondsen. Stichting Stem op een Vrouw valt in haar ervaring niet in een standaard hokje, en omdat de stichting actief is in de politieke sector wagen fondsen zich daar ook niet altijd aan. ‘Je reputatie maakt heel erg uit en dan is elk kritisch stuk er één te veel. Je succesverhalen worden voor lief genomen. Wij proberen onze reputatie nauw te managen en te vertellen dat we niet partijgekleurd zijn. Tegelijkertijd vinden fondsen het wel leuk dat we werken aan online veiligheid en het veiliger maken van de politieke sector.’

De politiek zou Big Tech beter kunnen reguleren, zeker gezien het feit dat de socialemediaplatforms dat zelf niet zullen doen. Partiman: ‘Dat is een inkoppertje, maar het gebeurt gewoon niet voldoende. Ondanks pogingen van politici gaat het gewoon te langzaam.’

Liora ten Brinke: 'De media zou veel beter om kunnen gaan met ophitsing'

Ten Brinke hoopt vooral op veranderingen in het medialandschap. ‘De media kan veel beter omgaan met ophitsing en in ons geval met schadelijke frames. Een transitie is een existentieel, soms essentieel proces wat voor een buitenstaander moeilijk te begrijpen is. Ook zonder intenties kunnen journalisten veel schade voor ons aanrichten. Ik zou graag willen dat er meer begrip en nuance komt en dat media zich niet laten verleiden tot controversiële verhaal waar veel op geklikt wordt.’

‘Ik hoop ook dat het brede publiek zich minder laat leiden door de makkelijke quotes online, in het nieuws of aan de talkshowtafel. Misschien is dat een naïeve gedachte. Maar laten we iets meer geïnteresseerd zijn in elkaar en wat minder een karikatuur van elkaar maken.’

Een versie van dit artikel stond eerder in Vakblad fondsenwerving, jaargang 28, nummer 2, dat in juni 2026 verscheen.

Labels: Social Media, Instagram, Intimidatie, Twitter, Nieuws, TikTok, Veiligheid, Online haat, Peter Kodde, Stroomversnellers, Vf 28-2, Bedreiging, Devika Partiman, Liora ten Brinke, Stem op een Vrouw, Transvisie

Goede Doelen Lezing door Robbert Dijkgraaf zet aan tot nadenken

2025-09-16T12:55:26Z

De lezing

Dijkgraaf noemde in zijn lezing dat maatschappelijke organisaties én wetenschap steeds vaker onder druk staan en daarmee de fundamenten van onze democratische rechtsstaat. Ruimte voor reflectie, tegenspraak en maatschappelijke kritiek is allang niet meer vanzelfsprekend. Vijftig procent van de klimaatonderzoekers wordt bijvoorbeeld bedreigd en desinformatie ondermijnt het maatschappelijk middenveld. Hij sprak over zaadjes van despotisme en dat autocraten de wind mee lijken te hebben.

Robbert Dijkgraaf

Dijkgraaf is momenteel hoogleraar Wetenschap en maatschappij in internationaal perspectief aan de Universiteit van Amsterdam en President-Elect van de International Science Council (ISC). Hij zet zich in voor science diplomacy: het verbinden van wetenschap en samenleving, nationaal én internationaal. Hij was tien jaar lang directeur van het Institute for Advanced Study in Princeton, Amerika en ontving in 2003 de Spinozaprijs.

Dijkgraaf maakt van de wereld van de instituties en de samenleving een metafoor. En hij vergeleek het parlement en de hoge colleges van staat als de ruggengraat van de samenleving. ‘Een ruggengraat kan meebewegen in tegenstelling tot een pantser.’ De filantropische sector beschreef hij al het (spier)weefsel om de ruggengraat heen, om span- en veerkracht te geven en de instituties overeind te houden.

Ondanks zijn bezorgdheid wilde hij een boodschap van hoop uitspreken. ‘Daarom is het onze taak als wetenschap én maatschappelijk middenveld om goed uit te leggen wát we doen. En van elkaar te leren en de samenwerking op te zoeken.’ Zijn laatste tip was: ‘Doe als organisatie vooral wat jij goed kan en anderen niet.’

De Goede Doelen Lezing 2025 is via deze link terug te lezen.

‘Beter is te spreken van expansie dan inclusie: groeien door de komst van mensen’ - Robbert Dijkgraaf

Nagesprek

Na afloop schoof journalist Frénk van der Linden aan om met hem in gesprek te gaan. Van der Linden trapte af met een persoonlijke vraag: waar twijfelde Dijkgraaf over bij het schrijven van zijn lezing? Dijkgraaf gaf toe: ‘Juist een optimistische boodschap roept de meeste twijfel op. Eén nieuwsbericht kan je verhaal al onderuithalen. De werkelijkheid gaat niet in een vloeiende lijn omhoog, het zijn zigzagbewegingen in de tijd.’ Toch ziet Dijkgraaf het als zijn taak om voorbij de waan van de dag te kijken en steeds opnieuw de spiegel voor te houden: waar weten we eigenlijk te weinig van en hoe leren we het meeste wanneer we uit onze comfortzone stappen?

Die houding bracht hem ook in aanraking met filantropie. Toen hij in de VS werkte, ontdekte hij een wereld die volledig gefinancierd werd door particuliere giften. Dat was wennen, komend uit Nederland, waar ‘de overheid eigenlijk de enige filantroop van de wetenschap is.’ Maar juist dat bredere draagvlak bleek krachtig: ‘Het geef meer stabiliteit, meer vrijheid om risico’s te nemen en ruimte voor thema’s die de politiek lastig kan uitleggen, zoals hoog-risico- en lange termijnonderzoek. Een individu kan besluiten in iets te investeren dat pas over vijftig jaar resultaat heeft. Dat is precies waar filantropie zijn waarde bewijst.’

Filantropie vult volgens hem geen gaten die de overheid laat vallen, maar creëert aanvullende waarde. Waar publieke middelen kwetsbaar zijn voor politieke wendingen, vormen particuliere bijdragen een stevige tweede poot onder de tafel. ‘Iedere donor belicht een ander facet van dezelfde diamant. Dat maakt niet alleen de sector rijker, maar ook de samenleving.’

De uitdaging ligt volgens Dijkgraaf in het zichtbaar maken van die meerwaarde. Niet door te roepen dat een zaak belangrijk is, maar door te laten zien waarom juist filantropie onmisbaar is. Die oproep geldt voor wetenschap, kunst en cultuur, maar ook voor maatschappelijke emancipatie en ontwikkelingssamenwerking.

Van der Linden daagde hem uit te vertellen over momenten waarop hij zijn hoofd had gestoten. Dijkgraaf wees op zijn tijd als minister, waarin hij geconfronteerd werd met de schrijnende effecten van beleid op mbo-studenten met een migratieachtergrond. Het leverde ongemakkelijke gesprekken op, maar ook belangrijke lessen. ‘Ik leer het meest als ik uit mijn comfortzone word gehaald’, vertelde hij. ‘Juist daar ligt de groei.’

Boodschappen aan de sector

Zijn boodschap aan de sector: zoek samenwerking, leer van elkaars ervaringen en organiseer je beter. Polarisatie en afnemend vertrouwen in instituties maken het noodzakelijk om nieuwe manieren te vinden om met de samenleving in gesprek te gaan. Filantropie kan daarin vooroplopen, als motor van verbinding en vernieuwing. ‘Publiek belang hoeft niet alleen door de overheid gedragen te worden, besloot Dijkgraaf. ‘’ Het moet ook gedragen worden door het publiek.’

Het gesprek eindigde met de vraag: hoe voorkom je dat optimisme naïef wordt? Dijkgraaf: ‘Je moet hoopvol zijn, maar niet blind. Het leven is balanceren tussen naïviteit en paranoia. Ergens daartussen ligt de ruimte om echt verschil te maken.’ Met die woorden liet hij de bezoekers achter: niet met pasklare antwoorden, maar met een uitnodiging tot reflectie, moed en samenwerking. Een gesprek dat de complexiteit van deze tijd erkende en toch de kracht van optimisme liet voelen.

Interviews

Na de Lezing spraken Robbert Dijkgraaf en Margreet Plug exclusief met Vakblad fondsenwerving.

Robbert Dijkgraaf, u had het in uw lezing over het maatschappelijk middenveld als spierweefsel rondom de ruggengraat van instituties. Hoe kan je spierpijn voorkomen?

'Haha, precies, of denk aan atrofie, als spieren minder sterk worden. Ik denk dat er geen gebrek is aan geloof in de eigen kracht, maar er zijn wel zorgen of er in de samenleving genoeg voedingsstoffen zijn om die kracht te behouden. Je krijgt spierpijn als je te weinig suikers of andere zaken binnenkrijgt. Daarom is dit het moment voor reflectie: hoe zorgen we dat zoveel mogelijk mensen begrijpen wat we doen en zich aansluiten? Misschien hebben we te weinig aan publiek engagement gedaan. Misschien hebben we niet duidelijk genoeg gemaakt welke resultaten we leveren of hebben we die resultaten niet voldoende geleverd. We hebben vaak naar binnen gekeken en te weinig naar buiten. Dit is een moment om als sector te groeien. Het mooie is: iedereen doet iets heel verschillend, wetenschap, kunst, internationale samenwerking, maar dit vraagstuk hebben we gemeen. We kunnen veel van elkaar leren.’

‘En laten we eerlijk zijn. Soms is het lastig om het grote verhaal te vertellen. Wat helpt, is om het verhaal klein te maken, in één enkel geval. Dat noem ik de power of one. Eén voorbeeld kan mensen aanspreken: ‘ik doe dit voor die ene persoon.’ Daarmee wordt het duidelijk. Je spreekt emoties aan en combineert de grote lijn met iets concreets. Dat werkt. Als ik uitleg waarom fundamenteel onderzoek belangrijk is, zeg ik: dankzij dit onderzoek is er nu dit medicijn. Dan begrijpen mensen het. En je moet ook de begeestering laten zien: in jullie sector wijden mensen hun leven aan een goed doel. Dat zichtbaar maken, werkt enorm enthousiasmerend.’

Er zijn veel non-profitorganisaties die kritisch zijn op instituties, de ruggengraat dus. Hoe ziet u die spanning?

‘Kritiek is belangrijk. Het gaat niet om blinde verering en instituties moeten meegroeien met de samenleving. Ruggenwervels kunnen groeien en in zekere zin zitten we in een groeistuip. Die vernieuwing gebeurt niet spontaan. Daar ligt ook een rol voor het maatschappelijk middenveld. Niet om instituties te verzwakken, maar juist om ze sterker en misschien groter te maken.’

Dus uw lezing is eigenlijk een pleidooi voor zelfkritiek, zowel in wetenschap als bij goede doelen?

‘Totaal. Het klinkt paradoxaal, maar ongemak is nodig om te groeien. We willen vaak een comfortabele samenleving, maar zonder ongemak stagneert groei. Dingen kunnen beter, al zie je dat niet altijd aankomen. Juist de tegenstem kan richting geven aan de toekomst. Samenlevingen die tegenspraak uitsluiten, sluiten zichzelf uiteindelijk op. Daarom moeten we niet bang zijn voor demonstraties of kritiek: laat die ballon van gemakkelijk denken maar doorprikken.’

Margreet Plug, directeur van Goede Doelen Nederland, wat vond je van de lezing van Robbert Dijkgraaf?

‘Ik vond het een prachtige lezing. Er sprak echt optimisme uit en dat is in deze tijd heel welkom. Maar het betekent óók dat er werk aan de winkel is. Dijkgraaf is een ster in metaforen. Zijn vergelijking dat maatschappelijke organisaties het spierweefsel zijn dat de ruggengraat van de samenleving rechtop houdt, vond ik heel treffend. Het vat precies samen wat wij als sector doen. Goede doelen zitten in alle haarvaten van de samenleving. We staan dicht bij mensen en hun zorgen, of dat nu gaat om dieren, gezondheid, armoede of natuur. Juist die veelkleurigheid maakt onze sector zo krachtig. Maar we kunnen de rol van de overheid niet overnemen en andersom ook niet. Het gaat om drie pijlers die elkaar versterken: overheid, bedrijfsleven en maatschappelijk middenveld. Alle drie zijn hard nodig.’

Labels: Petra Hoogerwerf, Brancheverenigingen, Goede Doelen Nederland, Filantropie, Margreet Plug, Nieuws, Den Haag, Overheid, Maatschappelijk Middenveld, Democratie, Goede Doelen Lezing, Fr�nk van der Linden, Nieuwe Kerk, Robbert Dijkgraaf