Artikelen

Prinses Laurentien: haar visie en drijfveren

2026-06-09T07:08:22Z

Anders ontmoeten, anders geven, anders werken en anders oplossen

Hoe is Lezen en Schrijven op uw pad gekomen?

‘Ik heb journalistiek gestudeerd in Amerika en heb mijn scriptie geschreven over straatprostitutie in San Francisco. Een groep oudere mensen in Californië had een boekje gemaakt, Painting Our Lives With Words, die op latere leeftijd hadden leren lezen en schrijven. Een wereld ging voor mij open, met verwondering en besef dat die wereld niet mijn realiteit was.’

‘De emotie die ik daarbij voelde liet mij niet meer los. Later ben ik als vrijwilliger in Brussel les gaan geven aan laaggeletterden. Rondom mijn huwelijk is tijdens een interview gevraagd wat mij nauw aan het hart lag en heb ik dit onderwerp aangegeven. Daarna ben ik allerlei mensen en organisaties gaan spreken die iets rondom het onderwerp deden. Door al die ontmoetingen openbaarde zich ook de versnippering. Ik werd steeds meer een aanspreekpunt. Mensen die moeite hadden met lezen en schrijven schreven mij emotionele brieven.’

‘Het is de rode draad in hoe ik denk en werk. Er komt iets op mijn pad, ik vraag me af waarom een bepaald probleem bestaat en niet is opgelost, ga naar iedereen in het ecosysteem luisteren en faciliteer dan de samenwerking tussen alle gemotiveerde mensen en organisaties om het probleem aan te pakken. Altijd vanuit de logica van de mensen om wie het gaat.’

CV: Laurentien van Oranje

2004 – Oprichter Lezen & Schrijven
2009 – Oprichter Missing Chapter Foundation (in 2022 ondergebracht bij number 5 foundation)
2014 – Lancering ‘Raad van Kinderen’
2017 – Oprichter number 5 foundation (met Constantijn van Oranje)
2017 – Oprichter social enterprise House of Hi
2023 – Mede-oprichter Stichting (Gelijk)Waardig Herstel

Laurentien bekleedt daarnaast verschillende erefuncties.

Bron: number 5 foundation

Nederland is een ongelooflijk krachtig land met veel energie in de samenleving.

‘We zijn eigengereid en daadkrachtig. Als je dat kanaliseert naar een collectiviteit, dan kun je waanzinnige dingen bedenken en organiseren vanuit de buurten en de wijken. De keerzijde is dat iedereen weer vanuit die eigen wijsheid iets nieuws bedenkt en zijn eigen dingen gaat doen. Dan krijg je eilandjes, concurrentie en strijd vanwege schaarste van middelen. Dat helpt dus niet. Voor mij is een stichting niet meer dan de structurering van een grotere missie. Je brengt mensen bij elkaar, zet samen de schouders eronder en lost problemen bottom-up op, met iedereen die nodig is. Zo is de stichting Lezen en Schrijven in 2004 op een organische manier ontstaan. Met als doel om zichzelf op termijn ook weer op te heffen.’

‘Ik voerde eindeloos veel gesprekken met de bronexperts, de mensen die zelf weten wat het is om niet te kunnen lezen en schrijven. De impact van mindere taalvaardigheden is bijvoorbeeld direct gerelateerd aan gezondheidsvaardigheden en aan levensduur. Vervolgens trek je iedereen erbij die onderdeel van het probleem is en dus ook onderdeel van de oplossing kan zijn. We framen het probleem als een taalachterstand. Maar het daadwerkelijke probleem is schaamte: geen zelfvertrouwen, niet gezien worden, aan de zijlijn staan.’

'Als je top-down naar het probleem kijkt, werken bedachte oplossingen vaak niet. Je moet terug naar de behoefte en uitzoeken wat gaat werken in alle gelaagdheid en facetten. Dat kan je niet bedenken als je niet weet wat het is om laaggeletterd te zijn.'

Drie miljoen mensen in Nederland hebben moeite met lezen en schrijven. De aandacht hiervoor is dus hard nodig?

‘Ja, en rekenen en digitalisering zijn daar later nog bijgekomen. We zijn nu bezig met de taalverwerving in de eerste duizend dagen. We gaan naar de diepste bron: bij de vraag waar de taal eigenlijk begint. Het probleem is dat we nu veel minder praten en taal is toch wat ons mens maakt.’

‘De wetenschap leert ons dat praten en interactie de enige manier is om taal te verwerven. Het aanleggen van een taalstructuur gebeurt al vanaf vijf maanden voor de geboorte tot de leeftijd van twee jaar. Dit gebeurt door interactie zoals gezichtsuitdrukking. Vroeger was praten dé manier waarop we met elkaar interacteerden. Nu zit iedereen veel op zijn telefoon.’

‘25 procent van de kinderen gaat met een onvoldoende taalniveau naar school. Dat weten we al jaren, maar toch lossen we dat niet op. De enige en goedkoopste investering ligt in die eerste duizend dagen met het aanleggen van een taalstructuur in het brein. We noemen dat de taal van je hart. En eigenlijk maakt het in die eerste jaren dus niet uit wélke taal. Je brein leert zo wat het taalritme is en kan al veel eerder verschillende ritmen uit elkaar houden; als er maar een basis is van een taal. Het bewustzijn dat praten dé manier is om te investeren in de taalvaardigheid van jouw kind, is wat alle ouders moeten weten. En dat is nu niet het geval, ongeacht het opleidingsniveau van de ouders, zo blijkt uit onderzoek.’

‘Je brengt mensen bij elkaar, zet samen de schouders eronder en lost problemen bottom-up op, met iedereen die nodig is’

Van taal naar een ander onderwerp dat u aangrijpt: de kindertoeslagaffaire. Hoe kwam dit onder uw aandacht?

‘Ik werd in 2020 gebeld door het ministerie van Financiën. De kinderombudsvrouw had het ministerie geadviseerd om ook te luisteren naar gedupeerde kinderen en had mij aanbevolen vanwege mijn werk op het gebied van kindinclusie. En dat ben ik gaan doen: luisteren. Ik wist niet wat ik hoorde. Een wereld ging voor me open. De ouders hoorden dat ik zonder oordeel luisterde en daar ook een neutrale duiding aan kon geven. Bovendien heeft number 5 foundation, de stichting van mijn man en mij, een fijn huis waar ze zich gehoord voelden. Samen met verschillende ouders en organisaties zijn we ook hier een collectief gaan organiseren, net als bij Lezen en Schrijven. Een collectief is iets anders dan een groep. Bij een groep hoor je er wel of niet bij. Een collectief is een soort zwerm en meer beweeglijk.'

‘We hebben dit denkproces drie jaar aangejaagd. Samen met een advocaat heb ik een rapport geschreven op basis van al die inzichten, genaamd ‘(Gelijk)waardig Herstel’. Hoe zou je een proces van gelijkwaardig herstel moeten inrichten en uitvoeren?’

number 5 foundation

Om bij te dragen aan een rechtvaardige en duurzame samenleving, richt number 5 foundation zich op verschillende complexe maatschappelijke vraagstukken: digitale inclusie, taalverwerving en -ontwikkeling, de kinderopvangtoeslagaffaire, kinderen in armoede en een rechtvaardige energietransitie. Daarbij staat samenwerking centraal en bewaken ze altijd hun neutrale rol. Dat vraagt om zorgvuldige overwegingen met betrekking tot bronnen van financiering van overheid, bedrijven, maatschappelijke organisaties, filantropie en individuen.

Bron: Website number 5 foundation

Werd deze aanpak toen serieus genomen?

‘Nee, iedereen geloofde toen in de traditionele wijze van werken. Maar door te gaan luisteren naar de mensen om wie het gaat: kinderen, jongeren en ouders, krijg je een andere probleemdefinitie en dus een ander concept van waaruit je het oplost. Dat is wat Stichting (Gelijk)waardig Herstel is. Een aanbeveling was ook om ook de samenleving te activeren. Duizenden Nederlanders zijn als vrijwilliger naar voren gestapt. Zij helpen als Luisterend Schrijver om de verhalen van gedupeerde ouders te verzamelen. Nederland als vrijwilligersland is echt fantastisch.’

‘Op een gegeven moment kwamen KPMG, Capgemini, Eiffel en SeederdeBoer op ons pad. Zij konden onze aanpak helpen valideren en doorontwikkelen. Zoals het zes-ogen-principe van het luisterproces, zonder de eindeloze mechanismen die de slachtoffers wantrouwden. Ook is dit unieke herstelmodel afgestemd met een onafhankelijke commissie van een rechter, letselschadeadvocaten en een wetenschapper.'

'Het ligt voor gedupeerden natuurlijk gevoelig als dezelfde overheid die hen dit heeft aangedaan toch gaat ingrijpen in het herstelproces en weer dat wantrouwen inbouwt. Dat ondermijnt die oorspronkelijke bedoeling: vanuit medemenselijkheid en gelijkwaardigheid ouders helpen met een schadevergoeding voor het aangedane leed in het verleden. Hoe meer wantrouwen en hoe meer bewijsdocumenten er worden gevraagd, hoe ingewikkelder het proces en dus hoe hoger de operationele kosten.’

‘Een zorgvuldige analyse laat zien dat het geen verschil maakt in de uitkomst. Maar wel in de beleving van herstel en vertrouwen. En dus in de beleving van rechtvaardigheid.’

Bent u nog betrokken bij Stichting (Gelijk)waardig Herstel?

‘Ik ben operationeel niet meer verbonden bij de stichting, want die operatie loopt. Maar natuurlijk voel ik me als grondlegger van deze luistermethode altijd verbonden. Er zijn bijvoorbeeld nog heel veel Luisterend Schrijvers nodig om alle verhalen van gedupeerden te helpen optekenen, dus help ik mee waar ik kan om organisaties te inspireren. En helaas is er nog veel te doen in het herstel van jongeren. Zij hebben een tiendubbele achterstand opgelopen, buiten hun schuld om. De gemeente Rotterdam kwam bij mij om hierover mee te denken. Ze konden de steeds langer wordende wachtlijst niet meer aan.’

‘Er is niets mooiers dan een eigen innovatie weer te durven doorontwikkelen. En niet te schromen hoe technologie op de juiste manier kan helpen versimpelen en versnellen zonder iets af te doen aan de menselijkheid en rechtvaardigheid die we nastreven. Ik ben dus met verschillende AI-experts gaan praten, om uit te vinden hoe zo'n nieuw hulpmiddel kan helpen in de versnelling van dat herstelproces van jongeren. Door alles tegen het licht te houden wordt steeds duidelijker dat luisteren even belangrijk is maar dat de aanpak van jongeren wel echt andere vormen vraagt dan bij ouders.’

‘Wat het maatschappelijk middenveld wel kan, kunnen gemeenten of de overheid vaak niet, en andersom’

‘Ook bij de jongeren begint het met het luisteren naar hun verhaal. Een zogenaamde Luister Buddy neemt het gesprek standaard op. AI maakt een gesprekssamenvatting waar de jongere zich in kan vinden. Vervolgens maakten we een prompt waar de kaders van de gemeente in zitten. Door de gesprekssamenvatting door die prompt te halen, met de juiste instructies qua gelijkwaardigheid, het recht en taal, krijgt de jongere een eigen plan van aanpak. Niet geschreven vanuit de gemeente, maar vanuit de jongere zélf. Een jongere heeft met dat plan recht op twee jaar ondersteuning om hun leven weer op de rit te zetten. We zitten midden in de innovatieontwikkeling maar de aanname is dat met behulp van vrijwilligers en AI het herstelproces en de wachtlijst sneller worden opgelost.’

(Gelijk)Waardig Herstel

‘Geen kind, jongere of ouder is hetzelfde
Ook wij niet als ‘gedupeerden’
Ieder mens heeft een eigen verhaal
En staat op een ander punt van het herstelproces
De een stap naar voren, de ander verstopt zich
De een schreeuwt, de ander blijft stil
De een kan weer zwemmen, de ander verdrinkt
De een krabbelt op, de ander stapt uit het leven
De een weet wat hij wil, de ander is te verward om dat te weten
De een wil hulp, de ander durft het niet te vragen’

Bron: Rapport ‘Gelijkwaardig Herstel’ (p4), De Zolderkamer @ Number 5, december 2021

Hoe verhouden de overheid en de goede doelen zich in uw ervaring tot elkaar?

‘Iedereen heeft een eigen rol. Ik heb altijd geloofd in het innoveren samen mét de overheid. Met respect voor ieders expertise. De samenwerking met gemeente Rotterdam laat ook zien wat de kracht daarvan is. En ik heb de afgelopen 25 jaar ook heel goed met veel verschillende ministeries samengewerkt, zowel bestuurlijk als ambtelijk. Bij de goede doelen en het maatschappelijk middenveld zit heel veel kracht. Wat het maatschappelijk middenveld wel kan, kunnen gemeenten of de overheid vaak niet, en andersom. Maar zonder eenzelfde probleemdefinitie, mensbeeld en visie op de waarden die aan een aanpak ten grondslag liggen, is iedere samenwerking lastig.’

‘Ik geloof in het goede van ieder mens. Ik ben opgegroeid en opgevoed vanuit gelijkwaardigheid en rechtvaardigheid. De meeste mensen staan op om de wereld een stukje beter te maken. Alleen als wantrouwen erin sluipt als een geaccepteerde basiswaarde, dan heb je een probleem. Je kunt niet een beetje vertrouwen. Het is er of het is er niet.’

Er gebeurt veel in de wereld. Verliest u dan niet af en toe de moed?

'Ja, ik herken dat, maar ik leg me daar niet bij neer. De samenwerking met Rotterdam voor de gedupeerde jongeren helpt mij bijvoorbeeld heel erg om juist níet de moed te verliezen. Ik geef het je wel te doen om nu jong te zijn. Jongeren die geen kinderen meer willen krijgen omdat ze geen huis meer kunnen krijgen, maar ook vanwege de staat van de wereld. Dat gevoel van ellende is groot. Daarom ook mijn motivatie om met kinderen en jongeren te werken, laten we daar allemáál extra energie in stoppen!’

‘Ik geloof in het goede van ieder mens. Ik ben opgegroeid en opgevoed vanuit gelijkwaardigheid en rechtvaardigheid’

Hoe zien de komende jaren er voor u uit?

‘We zijn bezig met de doorontwikkeling van de number 5 foundation. Dat gedachtegoed en de werkwijze willen we verder institutionaliseren. De filantropie kan daar hopelijk ook op instappen om deze sociale innovatie samen vorm te geven. Dat draait om anders ontmoeten, anders geven, anders werken, anders agenderen en anders oplossen. Altijd vanuit en met de mensen om wie het gaat.’

'We zijn dus een soort clubhuis voor allemaal kleinere initiatieven die individueel te klein zijn. Maar door bundeling en dwarsverbanden te leggen, kunnen we wel tot iets komen. Zo hebben we 625 mensen en 65 initiatieven bottom-up bij elkaar gebracht. Dat was magisch.'

‘Ik ben niet een grondlegger die eindeloos op dezelfde plek blijft. Daar ben ik veel te bewegelijk voor. En de opgaven gaan altijd ‘beyond my lifetime’. Mijn rol is om iets in gang te zetten en het stokje weer over te dragen als het echt staat. Op zoek naar talenten en competenties van een ander. Bouwen en mensen in goede positie brengen. Dat is eigenlijk wat ik de hele dag aan het doen ben. Zo krijg je al die bewegingen. Daarnaast blijf ik de oorspronkelijke bedoeling bewaken. Want iedere structuur, dat is een wetmatigheid, loopt het risico om naar binnen gericht te worden. Je moet uitgedaagd blijven om naar buiten te blijven kijken.'

‘Binnenkort word ik zestig jaar. Een fijne leeftijd. Ik voel steeds meer dat de basiswaarden van gelijkwaardigheid en rechtvaardigheid alomvattend zijn in alles wat ik doe. Het helpt mij om koers te houden.’

Een versie van dit artikel stond eerder in Vakblad fondsenwerving, jaargang 28, nummer 2, dat in juni 2026 verscheen.

Labels: Top story, Vrijwilligers, Goede Doelen, Interview, Innovatie, Fondsenwerving, Toeslagenaffaire, Betrokkenheid, Koninklijke familie, AI, Bewegingen, Stichting Gelijkwaardig Herstel, Maatschappelijke impact, Vf 28-2, Bottom-up, Geletterdheid, Laurentien van Oranje, Maatschappelijke betrokkenheid, number 5 foundation, Prinses Laurentien, Stichting Lezen en Schrijven

Eigenzinnige vermogensfondsen: Ha�lla Stichting en Start Foundation

2026-04-16T14:00:09Z

Interviews met Elise Kant (Haëlla Stichting) en Joske Paumen (Start Foundation)

Elise Kant (directeur Haëlla Stichting): ‘Wij zijn de vrije vogels van de samenleving’

Elise Kant: ‘De Haëlla Stichting staat bekend om het ondersteunen van kleine initiatieven, vanuit vertrouwen. Dat zit in ons DNA. We zijn in de jaren zestig opgericht door de familie Dake-van Noppen, eigenaren van Cemsto, een bedrijf in schoonmaakmiddelen. Zij wilden een fonds voor bevlogen mensen met goede ideeën die een klein bedrag nodig hadden om bij te dragen aan een eerlijkere en betere wereld.’

Wij financieren kleine organisaties, ook informele. Zij vormen de smeerolie van de samenleving en bieden steun aan mensen die aan de rafelranden daarvan leven. Dit soort kleine organisaties komen nergens aan geld. Niet omdat ze niet waardevol zijn, maar omdat ze niet groot genoeg zijn, of simpelweg niet weten hoe dat allemaal moet. Ze kunnen het vaak ook niet op papier zetten op de manier zoals fondsen vinden dat het moet. En dan kunnen ze niet altijd naar een groot fonds want daar zijn ze nog niet aan toe. Wat wij doen, is ze helpen hoe ze wél contact kunnen leggen, hoe ze hun verhaal kunnen vertellen. En op onze ontmoetingsdag kunnen ze speeddaten met bijvoorbeeld het Oranje Fonds of RCOAK. Wij werken anders dan veel andere fondsen: we staan open voor iedereen en kijken telkens waar de echte leemte zit, om van daaruit eventueel op te schalen.’

‘Er is niets leuker dan duwen tegen wat eigenlijk niet kan’

Wat gebeurde er toen corona uitbrak?

‘Alles stopte: wij financierden ontmoetingen en dat mocht niet meer. Dus we dachten: wat kunnen we dan wél doen. Haëlla was al een van de oprichters van ‘Wij Doen Mee’, een samenwerkingsverband van fondsen voor integratie van nieuwkomers. Met die formule in het achterhoofd bedacht ik ‘Kleine Corona Hulp’. Ik ging een rondje mailen en bellen. Binnen een paar maanden hadden we veertig fondsen die meededen. Het werd een fonds voor mensen met ideeën rondom voedsel, armoede en eenzaamheid. De fondsen stortten geld in een pot en wij gaven het uit. We gaven 2.500 euro per initiatief: via een snelle en korte procedure, op basis van vertrouwen. De deelnemende fondsen kregen regelmatig updates over de besteding van hun geld. Geen extra vergaderingen, geen onnodig overleg.’

Wat voor projecten kwamen binnen?

‘De eerste waren vrouwen in het Westland die bloemen ophaalden bij telers die niets meer verkochten. Ze deelden die bloemen uit in verzorgingshuizen. Daarna kwamen er informele voedselprojecten binnen. Toen dacht ik: we moeten onderzoek laten doen. Voor wie zijn die projecten? En wat kunnen wij ermee? Want bij Haëlla krijgen we veel signalen van onderop. Dan zie je waar het níét goed gaat en waar geld ontbreekt. Zo ontdekten we achttien informele ‘voedselbanken’ in Amsterdam, erg indrukwekkend. Toen zelfs internationale kerken ons om steun vroegen voor voedsel, wist ik: dit is serieus. Kerken doen dat normaal nooit, dan is er structureel iets mis.’

‘Er wordt te weinig geïnvesteerd in de ontwikkeling van mensen’

‘Uit ons onderzoek bleek dat 75 procent van de hulpbehoevenden ongedocumenteerd was en 25 procent gedocumenteerd, maar ook zij durfden vaak niet naar de Voedselbank of mochten er niet naartoe. Opeens hadden we tienduizend mensen in beeld. Cijfers waar de gemeente al jaren naar zocht. Ik zat toen als voorzitter van zowel het Landelijk als het Amsterdams Fondsenoverleg aan tafel. Wij zeiden: ‘Wij helpen tienduizend mensen. In Amsterdam is honger. Dat mag niet.’ Onze leus werd: geen honger in Amsterdam. We gingen samenwerken met het Rode Kruis en de gemeente ging meebetalen, dat was heel bijzonder. Dat groeide uit tot het voedselprogramma dat nog steeds loopt, en waar zo’n zeventien miljoen in is omgegaan. Het belangrijkste: het wordt nog steeds gedragen door die achttien kleine initiatieven en gefinancierd uit bijdragen van zo’n 40 fondsen, de gemeente, het Rode Kruis en bedrijven. Ik besefte: als fondsen samen optrekken, heb je status, middelen en macht om te duwen tegen dat wat eigenlijk niet kan.’

‘Wij springen in gaten, verbinden partijen, zetten projecten op, en stappen er dan weer uit. Niet alles hoeft voor altijd. Zo was na vijf jaar mijn rol uitgespeeld bij het voedselproject.’

Je hebt tijdens de coronatijd met veel kleine initiatieven gewerkt. Wat viel je daarin het meest op?

‘Toen ik begon met kleine coronahulp, zeiden een aantal grote fondsen: ‘Ja maar Elise, die kleine clubjes, hoe ga je dat controleren?’ Waarop ik zei: Je gáát dat helemaal niet controleren. Ik vertrouw erop dat die mensen doen wat ze mij beloven. Wat mij opvalt: hoe kleiner en informeler zo’n initiatief is, hoe zorgvuldiger ze omgaan met geld. Die mensen hebben dan 30,65 euro over en die gaan ze terugstorten. Dus de mensen die het beste op geld passen, zijn de mensen zónder geld. Dat is toch eigenlijk heel bijzonder? Ik had een vrouw huilend aan de lijn. Ze zei: ‘Ik heb geld van jou gekregen, maar ik kan er helemaal niet van slapen. Ik heb nog nooit zoveel geld op mijn rekening gehad. Ik vind dat eng. Ik ga het maar heel gauw uitgeven.’ Die mensen weten de waarde van geld. En waarom zouden we díe mensen het meeste wantrouwen? En andersom: er zijn heel soms grote clubs die zeggen: ‘Ja, we hadden nog duizend euro over, daar hebben we een uitje voor georganiseerd.’ En dan denk ik: Hallo, dát hadden we niet afgesproken.’

Ben je daarom ook kritisch op woorden als Theory of Change en Impact?

‘Als iemand een middag voor kinderen in de wijk organiseert, zijn dat vaak mensen zonder veel opleiding maar met enorm gevoel voor wat kinderen nodig hebben. Ze regelen spullen, hebben wat geld nodig, simpel. Maar als je hen gaat vragen naar impactmetingen op doorwerking in gezinnen, dan haken ze af. Sommige mensen doen gewoon iets goeds en dat is dan de impact, zelfs als je het niet meet. Niet alles hoeft in indicatoren te passen.'

‘Ik vind het echt een lastige ontwikkeling dat steeds meer fondsen die open houding loslaten. We zijn als fondsen juist de vrije vogels in de samenleving. Wij kunnen doen wat we willen. Het enige waar we aan gebonden zijn, zijn een paar statuten. Dus waarom zouden we onszelf nu allerlei beperkingen opleggen? Ik heb nog nooit iemand gehad die mij belde en zei: ‘Ik vind het niet goed wat jullie doen.’

Jullie richten je nu ook internationaal op vluchtelingen?

‘Vorig jaar hebben we een nieuw samenwerkingsverband van fondsen opgezet gericht op hulp aan vluchtelingen aan de randen van Europa. Griekenland, de situatie daar is zo vreselijk. Calais is een regelrechte hel. Mensen leven daar in onmenselijke omstandigheden, worden om de 48 uur weggejaagd en hun tenten worden kapotgemaakt. Alleen ngo’s houden mensen daarin leven. Ook nu hebben we twintig fondsen die de urgentie ook voelen en bijdragen. Daarmee financieren wij ngo's in Frankrijk en in Griekenland. Wij willen medemenselijkheid terugbrengen in een zwaar verontmenselijkt systeem. Onze taak is doen wat nú nodig is, ook als het schuurt.’

Joske Paumen (directeur-bestuurder Start Foundation): ‘Toon lef!'

Joske Paumen: ‘Toen ik nog als sociaal ondernemer werkte, was iedereen bezig met: hoe kom ik aan geld? Nu denk ik: hoe komen wij aan goede initiatieven? Je hebt elkaar écht nodig en initiatieven moeten passen bij je impactdroom. Bij ons gaat het om iedereen die wíl meedoen op de arbeidsmarkt maar nu niet mee kán doen.

Wij streven naar twee effecten: meer passend werk voor mensen die nu niet werken en meer kansengelijkheid in de toetreding tot de arbeidsmarkt. We kijken naar: draagt dit initiatief écht bij aan een van die effecten? En dan doen we dat door te investeren in een organisatie, een experiment of een actie die zichtbaar maakt dat dit nodig is. Dat is alleen nog maar de impactkant. Daarna komen andere vragen zoals: hoe effectief is het? Wie zit erachter? Hoe is de governance? Wat kost het ongeveer en wat heeft iemand eerder laten zien?'

‘Dan vragen we vervolgens: waarom denk je dat dit werkt? Wat heb je nodig? Is het een goede ondernemer? Welke vorm past, een lening, donatie of prestatiefinanciering? Soms verstrekken we leningen. We zeggen: het maakt niet uit hóé je het precies gaat doen, zolang het maar bijdraagt aan onze doelstelling en je ons terugbetaalt, zodat we het geld opnieuw kunnen inzetten voor een volgend kansrijk initiatief. Maar we richten ons bijvoorbeeld niet op startups. Onze financieringen beginnen eigenlijk vanaf een ton.’

Je hebt bij een social enterprise gewerkt, een ngo, en nu bij een vermogensfonds. Wat valt je op in deze wereld?

‘Er is best weinig vernieuwing en ik snap nu wel waarom. Veel fondsen zijn statutair dichtgetimmerd, soms letterlijk sinds de 18e eeuw. Alles verandert heel langzaam. En we kijken enorm naar elkaar zo van: ‘Doet een ander mee? Dan durf ik ook.’ Terwijl je juist lef moet tonen en misschien degene die niet zo makkelijk aan geld kan komen, moet financieren. Deze sector heeft de luxe om te innoveren maar benut dat nog niet genoeg. We hebben tijd, geld en weinig externe druk. Dus waarom bewegen we zo traag?’

Jij hebt het idee van ‘bronvermogen in stand houden’ overboord gezet?

‘Het bronvermogen van Start Foundation hóéft niet in stand te blijven. Het is nu een bedrag van om en nabij de 125 miljoen, afhankelijk van hoe het op de beurs gaat. Als iemand morgen met een goed idee komt om die 1,2 miljoen mensen die nu niet werken aan het werk te helpen, dan doen wij mee. Wij vinden dat niet alleen het rendement op ons vermogen besteed moet worden, maar in principe het héle vermogen mag werken voor de missie.’

En jullie belegden dat traditioneel?

‘Ja, en dat voelde raar. Dat je zo druk bent met die pakweg vijf miljoen aan bestedingen en ondertussen 125 miljoen ergens anoniem in een portefeuille hebt staan zonder sociale missie. Daarom hebben we nu een participatiefonds: tien miljoen uit het vermogen investeren we in bedrijven die mensen met afstand tot de arbeidsmarkt aannemen. Activistisch beleggen, noemen we dat. En daarmee worden wij mede-eigenaar van bedrijven hier in Nederland.’

‘Het zijn onder andere The Good Roll, Confed, Roetz Bikes, Pineut en C3 Living waar we 500.000 tot 1,5 miljoen in investeren. Bij Confed werken bijvoorbeeld mensen met een beperking, mensen met een vluchtelingenachtergrond, mensen uit de bijstand, uit allerlei hoeken van de samenleving. Ook verstrekken we steeds meer leningen aan initiatieven die in een aantal jaren worden afgelost met een redelijke rente. Ook kijken we naar het verlenen van kredieten aan sociale ondernemingen. In de culturele sector kan dat vaak al via banken tegen een lage rente, met behulp van publieke garanties. Maar voor sociale ondernemingen bestaat dat nog niet. Kunnen wij die rol tijdelijk vervullen? Dus echt pionieren, het risico afdekken, net zolang tot banken het oppakken. Want wij kúnnen risico nemen, dat is ook een beetje onze taak als vermogensfonds. Ik merk dat deze gedachte nog geen gemeengoed is bij vermogensfondsen.’

Hoe werkt het in de praktijk?

‘Onze projectleider heeft een portefeuille met ondernemers en organisaties, gaat er langs, krijgt per half jaar of kwartaal rapportages, afhankelijk van de grootte. Bij de participaties zit er ook een investmentmanager op. Die krijgt half jaarof kwartaalrapportages en zit bij aandeelhouders- en commissarissenvergaderingen. Dan ga je mee in die hele cyclus. Dat is intensief werk en vraagt ook veel meer van onze organisatie.’

‘We proberen ook traditionele venture capital clubs mee te krijgen. Dan investeren wij in een bedrijf en dan gaat zo'n traditionele investeerder ook meedoen, die misschien normaal helemaal niet op dat thema zou investeren.’

Waarom lukt het nog steeds niet om die 1,2 miljoen mensen aan het werk te helpen?

‘Drie dingen. Eén: vooroordelen bij werkgevers. Twee: een goed socialezekerheidsstelsel kan ook leiden tot weinig urgentie bij de overheid én mensen zelf. En drie: er wordt te weinig geïnvesteerd in de ontwikkeling van mensen. Als je tien jaar buiten het arbeidsproces staat, dan weet je niet meer hoe je elke dag op tijd ergens moet zijn. Het systeem maakt het makkelijker om in hokjes te blijven zitten dan eruit te komen.’

‘Wij stimuleren werkgevers om op een andere manier te kijken naar werk en werknemers. Uiteindelijk willen wij dat reguliere werkgevers deze rollen en succesvolle voorbeelden overnemen. Een mooi voorbeeld is de Sign Language Coffee Bar van Ctaste: een koffiebar die volledig wordt gerund door dove en slechthorende medewerkers. Dit concept werd ontwikkeld door een sociaal onderneemster en door ons in de beginfase gefinancierd. Het idee bleek zo krachtig dat het is overgenomen door grote cateraars, eerst door Hutten en inmiddels ook door Albron. Daarmee is het initiatief geïntegreerd in het reguliere bedrijfsleven. Voor ons is dat precies hoe je de gewenste mindshift creëert bij werkgevers en binnen grote organisaties. Het wordt dan vanzelfsprekend: het maakt eigenlijk helemaal niet uit of ik een dove collega heb. Het alleen maar groot maken van kleine sociale ondernemingen, denken wij, werkt niet echt. Ergens is er een plafond. Maar juist die samenwerking met grotere bedrijven is kansrijk.’

Werk je veel samen met andere fondsen?

‘Ja, veel meer dan vroeger. Maar het gaat langzaam. Sommige fondsen willen vooral onafhankelijk blijven. Ik begrijp dat, maar het remt ook innovatie. Zo werken wij aan een pooled fund, willen we samen investeren en kennisdelen en AI leren gebruiken. Een pooled fund is een gezamenlijk fonds waarin meerdere financiers hun middelen bundelen. We zeggen dan: laten we voor dit programma één fonds vormen, waar iedereen geld in stopt. Dat fonds kan onafhankelijk worden beheerd, door één van de deelnemende fondsen worden uitgevoerd, of ondergebracht worden bij een aparte stichting. Er zijn verschillende vormen mogelijk. Wat deze aanpak bindt, is dat alle betrokken partijen aansluiten bij de missie en de theory of change van het programma. Iedere partij kan daarvoor een eigen motivatie hebben. Dat betekent ook dat je soms compromissen sluit: je kunt niet je volledige fondsenidentiteit of al je eigen criteria één-op-één opleggen. Je doet concessies en juist daardoor werkt het.’

Hoe ziet de wereld van de fondsen er over tien jaar uit, als het aan jou ligt?

‘Dan laten vermogensfondsen lef zien en zetten we in op innovatie. Dan zijn statuten opgerekt, zijn er bestuurders die durven en fondsen die tijdelijk publieke rollen overnemen als dat innovatie brengt. Niet omdat de overheid het slecht doet, maar omdat wij risico kunnen nemen. Ik hoop dat we die gouden torens openbreken.’

Dit artikel stond eerder in Vakblad fondsenwerving, jaargang 27, nummer 4, dat in december 2025 verscheen.

Labels: Interview, Innovatie, Vluchtelingen, Start Foundation, Maatschappelijk Middenveld, Vermogensfondsen, Elise Kant, Arbeidsmarkt, Vf 27-4, Ha�lla Stichting, Joske Paumen, Kleine Corona Hulp, Projectfinanciering