Donor Advised Funds groeien hard in de VS: wanneer volgt Nederland?

2026-04-16T13:59:56Z

Het opzetten van een DAFje is de laatste jaren ontzettend populair geworden in de VS, zelfs onder kleinere en middelgrote donateurs. Dat komt door de lage instapdrempel qua bedrag. Wat wij hier in Nederland kennen als Fonds op Naam was vroeger in de VS alleen mogelijk bij scholen, universiteiten, ziekenhuizen of grote gezondheidsorganisaties, en alleen met grote bedragen. Zodra het geld is overgemaakt, is weliswaar de naam van de donateur eraan verbonden, maar meestal heeft de donateur over de uitgaven weinig te zeggen. Tenzij zij in het bestuur gaan zitten van de organisatie of dat specifiek er over is onderhandeld bij het opzetten van het Fonds op Naam.

Daarentegen is een DAF bedoeld voor donateurs die hun filantropie tijdens hun leven willen vormgeven en kan het met veel kleinere bedragen. Het is een fantastische manier om een grotere aftrekpost te creëren, waarbij je toch kleinere donaties kunt doen aan de organisaties die je wilt ondersteunen. De belastingaftrekbaarheid geldt alleen voor het opzetten van een DAF of het toevoegen van een bedrag aan een bestaande DAF. De ‘verdeling’ van het geld vanuit een DAF aan goede doelen is uiteraard niet nog een keer aftrekbaar.

De opkomst van de DAF

Je kunt in de VS al een DAF opzetten voor een klein bedrag, maar de meeste fondsen hebben het over 5.000, 10.000 of zelfs 25.000 dollar. Sommige fondsen kennen zelfs geen minimum, zoals bij Fidelity Charitable of DAFGiving360. De reden waarom de DAF in de VS zo gegroeid is, heeft voornamelijk te doen met de aftrekbaarheid van de belastingen, en dat is vooral belangrijk als de overheid belastingwetten verandert. In de VS hangt dat samen met de minimale bedragen die nodig zijn voordat giften aan non-profits aftrekbaar zijn. Dat hangt ook weer af van je belasting/huwelijksstatus en wat je standaardaftrek is.

Het volume van DAF giften blijft nog steeds toenemen. Zo gaf bijvoorbeeld DAFGiving360 aan dat het alleen al voor 2025 ging om 8.9 miljard. En Fidelity noemt 30 miljard sinds ze zijn begonnen met het aanbieden van DAF-donaties. En dat zijn nog maar twee aanbieders.

In Nederland kun je over het algemeen een Fonds op Naam opzetten met een minimum van € 50.000 met een vastlegging voor 5 jaar. Wat kan je leren van de lessen uit Amerika?

Hoe zet je een DAF in de VS op?

Het opzetten van een eigen fonds begint met een eenvoudige stap: het kiezen van een naam. Dat kan iets persoonlijks zijn, bijvoorbeeld het Waasdorp Giving Fund, maar ook een naam die de missie van het fonds uitdrukt. Grote investeringsmaatschappijen als Fidelity, Vanguard en Mellon maken het oprichten en beheren van zo’n fonds, een zogenoemd Donor Advised Fund (DAF), bijzonder eenvoudig.

‘Een DAF is vooral interessant voor mensen die een hogere belastingaftrek zoeken dan de standaard fiscale aftrekpost’

De inleg is volledig aftrekbaar van de belasting en de donateur ontvangt hiervoor een speciale bevestiging. Dit maakt een DAF vooral interessant voor mensen die een hogere belastingaftrek zoeken dan de standaard fiscale aftrekpost.

Het opzetten van een DAF kost in de VS slechts enkele minuten. Vaak begint men met een relatief klein bedrag, bijvoorbeeld $ 5.000 dat later eenvoudig kan worden aangevuld. Het beheer verloopt via een investeringsplatform. Zodra een goed doel opvalt, of de donateur bijvoorbeeld een mailing of e-mail binnenkrijgt, kan je via de centrale database met geregistreerde 501(c)(3)-organisaties (de Amerikaanse tegenhanger van ANBI’s) direct een doel opzoeken en kan een gift worden overgemaakt. Daarbij kan worden gekozen voor anonimiteit of juist voor het ontvangen van een persoonlijk bedankje. De meeste mensen kiezen voor dat bedankje.

In de Verenigde Staten wordt zo’n gift via een DAF aangeduid als een grant. Donateurs kunnen kiezen voor een eenmalige gift of voor een terugkerende donatie, al dan niet met een einddatum. Voor terugkerende donaties geldt een minimumbedrag van vijftig dollar. Het hele proces verloopt sneller en eenvoudiger dan het schrijven van cheques: vaak ontvangt het goede doel het bedrag binnen enkele dagen.

De administratie van de giften worden volledig verzorgd door de organisatie die de DAF beheert. Deze beheerder moet wel steeds toestemming geven voordat een gift wordt overgemaakt aan een non-profit organisatie. In de meeste gevallen gebeurt dat vrijwel binnen een paar minuten, zeker bij giften voor algemene doeleinden.

Er gelden enkele duidelijke uitzonderingen: donaties aan politieke partijen of bijdragen aan evenementen (zoals het kopen van tickets) zijn niet toegestaan. Ook kunnen er geen persoonlijke giften aan familieleden worden gedaan. Alleen geregistreerde 501(c)(3)-organisaties komen in aanmerking. Via de koppeling tussen Candid (voorheen Guidestar) en de zoekfunctionaliteit binnen het platform is het vinden van het juiste doel heel eenvoudig. DAF-giften zijn in principe altijd voor levende donateurs.

Vergelijking: Donor Advised Fund (VS) en Fonds op Naam (NL)

Campagnes voor het promoten van DAFjes

Niet iedereen maakt donaties na het opzetten van hun DAF. Het geld kan daar rustig blijven staan en er is ook geen boete als de donateur dat niet doet. Ze hebben hun belastingaftrek ‘geregeld’. Daarom is het belangrijk dat organisaties vragen of de donateur een DAF heeft. In veel mailings wordt expliciet gevraagd of de donateur wil aangeven dat ze hun gift via een DAF hebben gemaakt. Of het doel stuurt een bijsluiter met verschillende manieren om te geven.

Sinds 2024 bestaat er in de VS zelfs een speciale DAF Day (9 oktober), waarop organisaties hun donateurs per e-mail oproepen om via hun DAF te doneren. Ook bestaan er campagnes die donateurs inspireren om de helft van hun DAF te besteden, zoals halfmydaf.com.

Steeds meer websites en online donatieformulieren bieden een DAF-widget aan, waarmee de donateur direct wordt doorgestuurd naar zijn of haar fondsplatform.

Zie bijvoorbeeld GiveDirect’s overzicht van DAF-widgets.

Sommige formulieren hebben nu zelfs hun DAF als een betalingsmogelijkheid toegevoegd waarbij de DAF-link naar je fonds gaat. Helaas zijn nog niet alle deelnemende DAF-fondsen daarbij aangesloten, maar wel de belangrijkste.

Registratie en bedankbeleid: belangrijk voor fondsenwervers

De donatie die via een DAF binnenkomt is niet opnieuw aftrekbaar voor de gever. De fiscale aftrek vond immers al plaats op het moment dat het fonds werd opgericht en gevuld. Daarom moet in de bedankbrief of -mail altijd worden vermeld dat de gift niet aftrekbaar van de belastingen is.

De beheerder van het fonds, bijvoorbeeld Fidelity, stuurt namens de donateur de cheque of automatische overboeking naar het goede doel. In de administratie van de organisatie wordt Fidelity dan als donateur geregistreerd. De daadwerkelijke gever hoort echter een zogenoemd soft credit te krijgen, aangezien de donatie op diens verzoek is gedaan. Het is dus gewenst om dit goed vast te leggen: de gift komt via de DAF, maar de donateur is de initiator. Fidelity zelf verwacht geen bedankje, maar het is wel gepast om de donateur persoonlijk te bedanken, uiteraard zonder vermelding van belastingaftrek. Een klein deel van de DAFgevers kiest voor anonimiteit.

Nu het aantal DAF-giften sterk toeneemt in de VS, wordt nadrukkelijk geadviseerd deze inkomsten mee te nemen in de evaluatie van fondsenwervingscampagnes. Vaak blijkt een aanzienlijk deel van de inkomsten van NGO’s, soms wel meer dan een miljoen dollar per jaar, uit DAF’s te komen, zonder dat dit in de analyse van de resultaten wordt meegenomen.

De lessen voor Nederland

Fondsen op naam (FoN) in Nederland zijn te vergelijken met DAF’s in de Verenigde Staten, en hebben vaak de status als ANBI. Ze worden meestal ondergebracht bij grotere instellingen zoals universiteiten, vermogensfondsen of maatschappelijke organisaties, en hebben daardoor geen eigen rechtspersoonlijkheid of afzonderlijke administratie.

Doordat Fondsen op Naam binnen bestaande organisaties worden beheerd, bestaat er geen centraal of openbaar register waarin actuele trends of volumes specifiek over dit fenomeen zichtbaar zijn. Deze datalacune wordt bevestigd door recente analyses van de Vrije Universiteit Amsterdam (Centrum voor Filantropische Studies) en eerdere studies van het Erasmus Centre for Strategic Philanthropy (ECSP).

De meest recente cijfers komen uit Geven in Nederland 2024 (gegevensjaar 2022). Daarin wordt de totale doelbesteding van vermogensfondsen geschat op ongeveer 820 miljoen euro. Een belangrijk deel daarvan komt van een beperkt aantal fondsen: in de onderzochte groep van 128 vermogensfondsen waren slechts acht fondsen verantwoordelijk voor ongeveer 63 procent van de totale bestedingen.¹

Ter vergelijking: de WRR-verkenning ‘Filantropie op de grens van overheid en markt’ (2018), gebaseerd op ECSP-schattingen, sprak van ongeveer 2.150 vermogensfondsen met een gezamenlijk donatievolume van circa 1,3 miljard euro per jaar (rond 2015-2017).²

Omdat fondsen op naam administratief meetellen binnen hun beherende instellingen, worden ze in deze onderzoeken niet afzonderlijk als subcategorie gerapporteerd. Voorlopig zijn dus alleen bredere schattingen voor de totale vermogensfondsen-sector beschikbaar.

Bronnen

1) Vrije Universiteit Amsterdam - Geven in Nederland 2024 (CFS, geefjaar 2022. Zie ook Orchestra Charity Office - Vermogensfondsen: ongeoormerkte financiering nog lang niet omarmd (2024).

2) WRR - Filantropie op de grens van overheid en markt (2018), met data van het Erasmus Centre for Strategic Philanthropy.

3) Zie ook het artikel in het Vakblad Fondsenwerving: Fonds op Naam. https://www.fondsenwerving.nl/kennisbank/fonds-op-naam

Reflectie van de redactie

De verwachting is dat de populariteit van Fondsen op Naam in Nederland verder zal toenemen, zeker nu instellingen en goede doelen deze vorm steeds actiever aanbieden. Hoewel de kwantitatieve zichtbaarheid beperkt is, vormt het Fonds op Naam een groeiend instrument voor particuliere gevers die gericht en duurzaam willen bijdragen binnen een bestaand maatschappelijk kader. Het is te verwachten dat fondsenwervende organisaties Fondsen op Naam in hun langetermijnstrategie opnemen, niet alleen als financiële bron, maar ook als kans om betrokken gevers een persoonlijk en herkenbaar filantropisch vehikel te bieden.

Dit artikel stond eerder in Vakblad fondsenwerving, jaargang 27, nummer 4, dat in december 2025 verscheen.

Labels: Direct Mail, Geven, Verenigde Staten, Filantropie, Geefgedrag, Fondsen op naam, Campagnes, Vf 27-4, DAF, Donor Advised Funds, Erica Waasdorp

Artikelen