De onderdrukking van Oeigoeren

2026-04-16T14:00:54Z

In 2021 publiceerde Amnesty International een groot onderzoek naar de situatie van de Oeigoeren in Xinjiang. De Oeigoeren zijn een overwegend islamitische minderheid die in China zwaar wordt onderdrukt. Het uitdrukking geven aan hun religie of cultuur kan strafbaar zijn en kan leiden tot gevangenisstraffen. Uit onder meer getuigenverslagen van mensen die in de zogenaamde heropvoedingskampen hadden gezeten, bleek dat de Chinese autoriteiten extreme maatregelen nemen om de cultuur van de Oeigoeren uit te bannen. Amnesty International heeft de onderdrukking van de Oeigoeren misdrijven tegen de mensheid genoemd.

Hoe kijken jullie aan tegen de situatie van de Oeigoeren?

Oudshoorn: ‘Mensen verdwijnen als ze zich uitspreken. Oeigoeren worden gemonitord, geïntimideerd, familieleden worden onder druk gezet. Ze mogen hun taal, religie en cultuur niet uitoefenen, niet zijn wie ze zijn. Dat raakt aan de kern van mensenrechten.’

‘Het uitwissen van een bevolkingsgroep begint niet op één dag. Het begint met demonisering en het uitschakelen van intellectuelen en cultuurdragers. Je ziet dat eerst de mensen verdwijnen die een gemeenschap kunnen organiseren of vertegenwoordigen. Dat patroon hebben we vaker gezien. Dat maakt de situatie van Oeigoeren zo zorgwekkend.’

‘We hebben onderzoeken gedaan en wat je ziet is dat er nog steeds schendingen plaatsvinden. Als het gaat over de dwangarbeid: dat vindt nog steeds plaats. Ook zijn er nog steeds heropvoedingskampen. De situatie is kwetsbaar. Ook hier in Nederland worden Oeigoeren onder druk gezet en geïntimideerd. Voor velen stopt de dreiging niet bij het verlaten van het land.’

Hoe krijgen jullie bij Amnesty goede informatie over de situatie?

Onderzoekers van Amnesty International hebben contacten in China, met Oeigoeren, mensenrechtenorganisaties, activisten, familieleden van mensen die vastzitten in heropvoedingskampen, en ook met Oeigoeren in het buitenland.

‘We hebben onze wegen om die informatie te krijgen, dat is onze specialisatie. Dat doen we internationaal. Sommige landen staan niet te trappelen voor dit soort onderzoek. Daarom praten we met rechthebbenden, slachtoffers, survivors, die verhalen naar buiten brengen. We werken ook met diaspora-organisaties. Het vraagt zorgvuldigheid, om deze mensen te beschermen. Zichtbaarheid helpt maar brengt ook risico voor hen mee. Soms gebruiken we satellietbeelden om bijvoorbeeld onderzoek te doen naar de heropvoedingskampen.’

Wat kun je als Amnesty doen, internationaal?

Amnesty International vraagt internationaal aandacht voor mensenrechtenschendingen en spreekt autoriteiten daarop aan. Dat doet Amnesty op basis van eigen onderzoek, het voeren van actie en lobby bij autoriteiten.

‘Het uitwissen van een bevolkingsgroep begint niet op één dag’

‘De gruwelen van twee wereldoorlogen hebben ervoor gezorgd dat de Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens is getekend. Helaas zien we dat steeds meer andere belangen prevaleren. Onze rol als mensenrechtenorganisatie is gebaseerd op de mensenrechtenverdragen. Dus wij houden overheden aan de verdragen die ze zelf hebben getekend. Maar we zien dat handel en vriendschapsrelaties belangrijker zijn waardoor landen elkaar moeilijker aanspreken op mensenrechtenschendingen of zelfs sancties instellen. Maar zo wordt het systeem uiteindelijk uitgehold.’

Achtergrond: De Oeigoeren in China

Na de dood van twee Oeigoerse arbeiders in Shaoguan (Guangdong) in juni 2009 en het uitblijven van een onafhankelijk onderzoek, demonstreerden op 5 juli 2009 duizenden Oeigoeren in de regionale hoofdstad Ürümqi. De protesten begonnen vreedzaam en waren gericht op gerechtigheid en transparantie. Het harde optreden van de Chinese autoriteiten en de daaropvolgende escalatie werden door de Chinese staat gepresenteerd als een terroristische opstand. Deze framing markeerde een kantelpunt en vormde de rechtvaardiging voor een periode van grootschalige en systematische repressie tegen de Oeigoerse bevolking.

De geschiedenis

De geschiedenis van de Oeigoeren in Xinjiang (door China aangeduid als de Xinjiang Oeigoerse Autonome Regio) laat zien dat deze repressie niet op zichzelf staat. Xinjiang kreeg in 1955 formeel de status van autonome regio. In de praktijk werd deze autonomie echter geleidelijk en structureel ondermijnd en gecontroleerd door de staat. Culturele, politieke en maatschappelijke vormen van zelfbestuur kwamen steeds meer onder staatscontrole te staan.

Vanaf 2009

Voor veel Oeigoeren markeert 2009 het moment waarop onderdrukking openlijk en systematisch werd. Universiteiten, moskeeën, studentenhuizen en maatschappelijke organisaties kwamen onder permanent toezicht te staan. Wat eerder werd gedoogd, werd strafbaar. Collectieve organisatie en culturele expressie werden niet langer beschouwd als onderdeel van autonomie, maar als bedreigingen voor staatsveiligheid. Binnen korte tijd veranderde het dagelijks leven ingrijpend.

Repressie

De repressie richt zich niet alleen op politieke controle, maar ook op identiteit zelf. Het gebruik van de Oeigoerse taal wordt actief ontmoedigd of bestraft, onder meer in onderwijs en openbaar leven. Culturele uitingen zoals muziek, literatuur en opvoeding worden beperkt. Hierdoor wordt de overdracht van taal en cultuur tussen generaties doelbewust onderbroken.

Tegelijkertijd is een uitgebreid systeem van surveillance, intimidatie en opsluiting opgebouwd. Sinds circa 2017 zijn naar schatting een miljoen Oeigoeren en andere islamitische minderheden in zogenaamde heropvoedingskampen en gevangenissen opgesloten, vaak zonder eerlijke proces. Dwangarbeid, politieke indoctrinatie en gedwongen scheiding van families maken deel uit van dit systeem.

Erkenning

Internationaal groeit de erkenning van de ernst van de situatie. Amnesty International concludeert dat er bewijs is dat de Chinese autoriteiten in Xinjiang ernstige misdrijven tegen de menselijkheid doen, zoals willekeurige detentie, marteling en vervolging. In 2021 sprak een meerderheid van de Nederlandse Tweede Kamer uit dat in China sprake is van genocide op de Oeigoeren.

Lees meer over Amnesty International en de Oeigoeren.

Gebaseerd op de volgende achtergrondinformatie

Documentaire “The Eyes of the Machine” van Daya Cahen
Human Rights Watch, “China: Justice Needed for Shaoguan Killings” (2009)/“We Are Afraid to Even Look for Them” (2009)/“Break Their Lineage, Break Their Roots” (2021)
Millward, James A., Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (Columbia University Press, 2007)
Benson, Linda, The Ili Rebellion: The Moslem Challenge to Chinese Authority
Amnesty International, o.a. “Like We Were Enemies in a War” (2021)
UN Committee on the Elimination of Racial Discrimination (CERD), Concluding Observations on China (2018)
Office of the UN High Commissioner for Human Rights (OHCHR), Assessment of human rights concerns inXinjiang (2022)
Adrian Zenz, Xinjiang Data Project
Freedom House, “Out of Sight, Not Out of Reach: The Global Scale of Transnational Repression”

Kan je een voorbeeld geven van hoe jullie aandacht vragen voor dit onderwerp?

Amnesty doet onderzoek naar de situatie in Xinjiang en ook naar de lange arm van China in het buitenland, zoals Nederland. Amnesty lobbyt bij autoriteiten, en voert actie – voor de Oeigoeren in het algemeen en voor individuele zaken. Ook organiseren we bijeenkomsten en events over en met Oeigoeren, voor aanhangers of studenten. Een paar jaar geleden had Amnesty International de actie ‘Avondje Gerechtigheid’, een samenwerking met een maaltijdbezorger.

‘Voor de ‘Avondjes Gerechtigheid’ konden mensen een maaltijdbox bestellen en samen eten. Voor deze avond werd een box aangeleverd met wat de host nodig had voor een geslaagde avond. In de box zaten recepten die gekookt konden worden. Uiteraard waren dat gerechten die Oeigoeren eten. Tijdens het eten spraken we over de situatie van de Oeigoeren. Ik heb zelf ook een avond georganiseerd en met vriendinnen gekookt. Daarna hebben we aan de hand van kaarten die in de box zaten over de situatie gesproken. Dus dat was een laagdrempelige manier om meer over de Oeigoeren te leren. Een combinatie van fondsenwerving en capaciteitsopbouw, kennisopbouw en educatie.’

‘Natuurlijk kunnen mensen nog meer doen zoals het ondertekenen van petities. Dat helpt. Maar je kunt zelf ook nadenken, als je kleding koopt of op reis gaat bijvoorbeeld.’

Er zijn veel onderdrukte mensen…

‘Het dossier Oeigoeren blijft altijd prioriteit houden, maar het vraagt onderhoud. Er is veel onderzoek gedaan. Veel is bekend. Tegelijkertijd zie je dat aandacht wegebt als er geen nieuwe beelden of incidenten zijn. En: we kunnen niet alles tegelijk. Elke dag maken we afwegingen: waar moeten we aandacht aan besteden, waar kunnen we het meeste verschil maken? Dat is soms frustrerend, zeker als je weet hoe ernstig een situatie is.

Dit artikel stond eerder in Vakblad fondsenwerving, jaargang 28, nummer 1, dat in maart 2026 verscheen.

Labels: Must read, Impact, Amnesty International, Mensenrechten, China, Onderdrukking, Activisten, Vf 28-1, Oeigoeren, Avondje Gerechtigheid, Bevolkingsgroepen, Dagmar Oudshoorn, Mensenrechtenschendingen

Artikelen