Artikelen

Het Goede Doelen Platform strijdt voor het maatschappelijk loterijstelsel

2026-04-07T11:28:43Z

Je bent waarnemend voorzitter? Wat is daarvan de reden?

Ineke Sybesma: ‘We zitten in een zoektocht naar wat voor type voorzitter het beste past. Soms is een onafhankelijke voorzitter heel waardevol, maar op andere momenten is het juist belangrijk dat de voorzitter uit de praktijk komt en concreet kan maken wat het betekent als loterijopbrengsten onder druk komen te staan. Ik doe dit als vrijwilliger, naast mijn werk als directeur-bestuurder van Fonds Slachtofferhulp. Ook de andere bestuurders in onze regiegroep komen uit de praktijk van goede doelen, sport en cultuur.’

Waarom is die praktijk zo belangrijk?

Sybesma: ‘Als je kunt uitleggen wat het wegvallen van loterijgelden betekent voor echte maatschappelijke initiatieven, gaat het veel meer leven voor ambtenaren en politici. Ik kan zeggen dat wij zonder loterijgeld nooit het Centrum Seksueel Geweld met zestien locaties in Nederland konden mogelijk maken. Door onze praktijkervaring komt er realiteits-zin in de gesprekken.’

Jullie maken een scherp onderscheid tussen loterijen en online kansspelen. Waarom is dat zo’n belangrijk punt voor jullie?

Sybesma: ‘Omdat het echt fundamenteel verschillende producten zijn. Loterijen vallen onder laag-risicospelen: je koopt een lot, de tijd tussen inzet en uitkomst is groot en er is geen verslavingsrisico. Online gokken werkt totaal anders: instant beloning, veel prikkels en het is extreem verslavend. Als goede doelen willen wij niet betrokken worden bij deze hoog-risicospelen.’

Henriëtte Kievit: ‘Het ministerie van Justitie laat momenteel onderzoek doen naar risicoprofielen van kansspelen, zodat risicogestuurd beleid verder kan worden vormgegeven. Dat is belangrijk. Historisch gezien bestaan loterijen al sinds de achttiende eeuw; het is echt een ander type product.’

Sybesma: ‘Toch worden loterijen in beleid en politiek debat nog te vaak op één hoop gegooid met online gokken. Bijvoorbeeld als het gaat om een beperking op reclame voor kansspelen, die raken ook de reguliere loterijen. Dit roept de vraag op: zou het niet beter zijn om het loterijproduct in een andere wet te gieten dan online gokken?’

Jullie geven gevraagd en ongevraagd advies aan beleidsmakers. Hoe ziet dat er in de praktijk uit?

Sybesma: ‘We spreken met meerdere ministeries en politici over wetgeving en Europese regels. We worden vaak gevraagd om mee te denken bij beleidsvoornemens, ook op lokaal niveau. Soms zien we ook wetgeving aankomen waarvan we denken: dit gaat onbedoeld grote negatieve gevolgen hebben voor loterijopbrengsten.’

Kievit: ‘Een concreet voorbeeld is de herziening van de Energiewet. Die was bedoeld om consumenten te beschermen tegen agressieve verkoop door energiebedrijven, maar zou ook loterijen op het gebied van telemarketing raken. Toen we dat signaleerden en aankaartten, bleek dat dit niet de bedoeling was en is dit op initiatief van de Tweede Kamer aangepast.’

Sybesma: ‘Dat komt vaker voor. Dan zeggen politici of beleidsmakers achteraf: ‘Dat hadden we niet zo bedoeld.’’

In jullie werk hebben jullie veel contact met politici. Wat zijn jullie boodschappen?

Sybesma: ‘We zien bijvoorbeeld dat sommige partijen voorstellen doen die raken aan de vrije besteedbaarheid van loterijgelden. Als de politiek gaat bepalen waaraan dat geld besteed moet worden, is dat een enorme aantasting van de positie en werking van goede doelen. Nederland is een samenleving waarin ongelooflijk veel mooie initiatieven ontstaan, juist dankzij goede doelen, sport en cultuur. Dat kan omdat zij beschikken over vrij besteedbare middelen uit de loterijen. Met dat geld kunnen organisaties dingen doen die de overheid niet kan of niet snel genoeg kan financieren: vernieuwen, experimenteren, inspelen op maatschappelijke nood. Dat geld is ongeoormerkt, en dat is een ongelooflijk groot goed. Daar moet je niet zomaar aan gaan morrelen. Dat is ook precies de boodschap van onze campagne ‘Wij houden Nederland draaiend’: pas op voordat je selectief gaat ingrijpen in een systeem dat bewezen werkt.’

Kievit: ‘Soms wordt gezegd: als loterijgeld wegvalt, dan kan de overheid dat wel compenseren met subsidies. Dat is irreëel en ook onwenselijk. Subsidies zijn geoormerkt, bieden veel minder flexibiliteit en zijn regelmatig onderwerp van bezuiniging. Bovendien kunnen sommige goede doelen geen subsidies accepteren vanwege onafhankelijkheid en neutraliteit.’

‘Met onze campagne ‘Wij houden Nederland draaiend’ laten we de maatschappelijke impact van goede doelen, cultuur en sport zien. Een enorme impact, tegen een relatief gering bedrag, door de inzet van al die vrijwilligers, donateurs en loterijgelden. Als dat zou wegvallen…’

Sybesma: ‘Of politici denken aan het verhogen van de kansspelbelasting. Ze denken dat ze daarmee veel geld gaan winnen voor de staatskas, maar het resultaat is juist dat er minder gespeeld wordt via het legale aanbod. Het heeft dus juist het omgekeerde effect. Plus dat de afdracht aan goede doelen onder druk komt te staan.’

‘In verkiezingsprogramma’s is kansspelbeleid doorgaans geen onderwerp dat bovenaan staat, dus daar moet je realistisch in zijn. Wij richten ons vooral op de momenten en plekken waar beleid echt wordt gemaakt en aangepast. Wat we wél doen, is nadrukkelijk aandacht vragen voor het risico dat er besluiten worden genomen zonder voldoende kennis van zaken. Dat kan immers grote gevolgen hebben.’

Bekijk de video op de campagnesite van 'Wij houden Nederland draaiend'

Soms is er kritiek dat niet altijd duidelijk is op basis van welke criteria het ene doel wel een bijdrage krijgt en het andere niet.

Sybesma: ‘We vragen voortdurend aandacht voor het belang van objectiviteit en transparantie. Wat wij vanuit het platform zien en horen, is dat de procedures bij de loterijen zorgvuldig zijn ingericht. Daarbij spelen onder andere de CBF-normen een belangrijke rol. We worden ook regelmatig meegenomen in hoe die procedures werken, en daaruit blijkt dat er echt sprake is van een objectief en zorgvuldig proces.’

‘Als je het totaalbeeld bekijkt, zie je dat de opbrengsten van zowel de grote als de kleinere loterijen uiteindelijk een enorm breed bereik hebben. Via directe bijdragen én via verdeelfondsen komt het geld in vrijwel heel Nederland terecht: bij grote landelijke organisaties, maar ook bij lokale initiatieven, sportverenigingen en culturele instellingen.'

'Als je al die stromen bij elkaar optelt, zie je dat het geld van loterijspelers de samenleving op heel veel plekken raakt. Wij bespreken nadrukkelijk geen individuele toekenningen. Onze taak is het bewaken van het collectieve belang: dat de totale opbrengst uit loterijen voor goede doelen, cultuur en sport behouden blijft.’

Doen jullie ook onderzoek naar de maatschappelijke impact van loterijbijdragen?

Sybesma: ‘Ja, als dat helpt in het debat, doen we onderzoek. Als je de maatschappelijke waarde financieel inzichtelijk maakt, kom je op enorme bedragen uit. Dat helpt om het belang van dit stelsel tastbaar te maken.’

Kievit: ‘Daarnaast doen we publieksonderzoek. Daaruit blijkt dat driekwart van de Nederlanders het belangrijk vindt dat loterijen geld inzamelen voor goede doelen, cultuur en sport.’

Wat zijn jullie belangrijkste aandachtspunten voor de komende jaren?

Sybesma: ‘De focus in beleid ligt nu sterk op online gokken en dat is begrijpelijk. Maar het risico is dat het maatschappelijke loterijstelsel daarin wordt meegesleept. Wij blijven aandacht vragen voor het onderscheid tussen loterijen en hoog-risicospelen, voor vrije besteedbaarheid en voor het maatschappelijke karakter van het stelsel. Dit systeem van maatschappelijke loterijen, dat zeshonderd miljoen voor de samenleving oplevert, werkt. Het ondersteunt een enorm netwerk van goede doelen, sportverenigingen en culturele organisaties. Daar moet je als samenleving zuinig op zijn.’

‘Niets is zo overtuigend als goede doelen die zélf het verhaal vertellen'

Volgens Jonne Arnoldussen, managing director bij Postcode Loterij en VriendenLoterij, is het Goede Doelen Platform cruciaal, juist omdat het verhaal over de impact die zij kunnen maken met hun bijdrage niet door de loterijen zelf wordt verteld, maar door de goede doelen. ‘Het is heel belangrijk als mensen van de goede doelen zélf laten horen hoe belangrijk de vrij besteedbare loterijfinanciering voor hen is,’ zegt hij. ‘Wij doen dit als loterij vanuit het geloof in een sterk en onafhankelijk maatschappelijk middenveld. Maar als zij dat zelf vertellen, is dat zoveel meer vertrouwenwekkend.’

Die geloofwaardigheid zit volgens Arnoldussen in het netwerk van de goede doelen zelf. ‘Niets is zo sterk als een doel dat met zijn eigen achterban kan uitleggen waarom deze financiering nodig is,’ zegt hij. ‘Al die goede doelen vertegenwoordigen enorme achterbannen. Dat maakt het signaal zo krachtig.’

De impact van de loterijen is zichtbaar in de cijfers. Volgens Arnoldussen hebben de zes loterijen binnen de Postcode Loterij Groep samen voor het eerst meer dan één miljard euro opgehaald voor goede doelen en cultuur. 160 miljoen daarvan is afkomstig van de VriendenLoterij.

En de groei zet door, ook internationaal. ‘We starten dit jaar in Canada. Nu komt nog iets meer dan de helft van de opbrengsten uit Nederland, maar hopelijk straks niet meer, omdat de internationale groei sneller gaat.’

Tegelijkertijd maakt Arnoldussen zich zorgen over het toenemende reclameverbod in gemeenten. ‘Je ziet dat meer steden worstelen met gokreclames, vooral door de opkomst van online casino’s,’ zegt hij. ‘Maar gemeenteraden maken vaak onvoldoende onderscheid tussen verslavende, winstgedreven casino’s en niet-verslavende, fondsenwervende loterijen die ook nog eens non-profit zijn.’ Dat gebrek aan onderscheid leidt volgens hem tot problematisch lokaal beleid. ‘In Groningen en Tilburg speelt dit nu concreet. Door reclame voor loterijen te beperken, dwing je organisaties steeds meer om via grote Amerikaanse platforms als Meta en Google te adverteren,’ zegt hij. ‘Dat vind ik zo krom: beleid dat bedoeld is om gokproblematiek aan te pakken, duwt partijen juist in de armen van de techbedrijven, die men zegt te willen bestrijden.'

Dit artikel stond eerder in Vakblad fondsenwerving, jaargang 28, nummer 1, dat in maart 2026 verscheen.

Labels: Campagne, Cultuur, Loterijen, Goede Doelen Loterijen, Goede Doelen Platform, Sport, Kansspelen, Lobby, Jonne Arnoldussen, Beleid, Maatschappelijk, Vf 28-1, Fonds Slachtofferhulp, Henriette Kievit, Ineke Sybesma, Wij houden Nederland draaiend

Roeland van der Hoorn over fondsenwerving: ‘Wees je bewust van wat je voor je organisatie teweegbrengt’

2026-02-10T11:33:13Z

Hoe ben je in de fondsenwervende sector terecht gekomen?

‘Ik wilde graag de culturele sector in, dat heb ik van huis uit meegekregen. Ik heb Algemene cultuurwetenschappen gestudeerd maar ik wist niet waar ik uit wilde komen. Toen kwam er een traineeship voorbij van Van Dooren Advies (VDA). Zij zagen dat er vraag naar fondsenwervers was in de culturele wereld en herkenden daarnaast een behoefte aan cultureel ondernemerschap. Het was een mogelijkheid om voor de bibliotheek Rijn en Venen te gaan werken. We zijn met afstand de grootste culturele instelling van de omgeving, als je kijkt naar de hoeveelheid mensen die we bereiken en de impact die we hebben. Daarbij kom ik zelf uit Leimuiden en ik wilde me graag inzetten voor mijn eigen omgeving. VDA zorgde destijds voor de theoretische handvatten en daarnaast ging ik hier aan het werk.’

Paspoort

Roeland van der Hoorn, geboren in 1995, woont in Leimuiden.

CV:

2020 – heden Bibliotheek Rijn en Venen: Coördinator fondsenwerving & Frontofficemedewerker

Voordat Roeland begon bij Bibliotheek Rijn en Venen, was hij student Cultuurwetenschappen aan de UvA (2013 – 2019, Bachelor en Master), en trainee bij Van Dooren Advies (2020- 2021).

Geeft zelf aan: Lokale organisaties en initiatieven die bijdragen aan de leefbaarheid van mijn eigen woonplaats.

Kijkt/leest: Het Bibliotheekblad, voor ontwikkelingen in de sector.

‘Ik keek er niet gek van op dat er fondsen werden geworven voor de bibliotheek. Subsidies zijn niet vanzelfsprekend, zeker op lokaal niveau niet. Een aantal van mijn medestudenten ging na de opleiding ook aan de slag als fondsenwerver in de culturele sector. Ik werk hier nu drie dagen in de week als fondsenwerver, de vierde dag werk ik ‘voor de schermen’. Dan komen kleine kinderen naar me toe om me te vragen of we een boek hebben over hagedissen, omdat hun spreekbeurt daarover gaat. Het is geen vereiste om je werk goed te kunnen doen, maar het is wel goed voor mijn werk. Het is mijn taak om te vertellen wat we doen en voor wie. Als ik op de vloer sta, kan ik mijn andere werk beter en geloofwaardiger doen.’

Wat doe je in je huidige functie?

‘Ik doe hele verschillende dingen. Een deel van de financiering voor onze kerntaken komt van de gemeente. Daar komt binnenkort ook een zorgplicht bij: dan wordt het wettelijk verplicht voor gemeenten om in bibliotheken te voorzien. Voor alles wat we daar bovenop willen doen, schrijf ik fondsen aan, zoals voor de uitwerking van vernieuwende programma’s en diensten waaronder taalonderwijs, of het textielkunstwerk wat boven in de vestiging hangt. Het is veel projectfinanciering, maar we hameren erop dat bijdragen structureler worden. Wij willen graag iets extra’s bieden. Als we dat niet kunnen doen, verliezen we een stukje van onze identiteit.’

‘Toen ik hier binnenkwam in 2020, werd er nog niet aan fondsenwerving gedaan. De directeur zei destijds: ‘We gaan een complete vernieuwing in, daar hoort ook fondsenwerving bij.’ Ik ben dat langzaam gaan opbouwen, maar dat was geen makkelijke taak. Ik loop nu al een paar jaar rond, maar we zij nog niet zo ver dat onze hele fondsenwervingsmix helemaal is afgedekt.’

‘Subsidies zijn niet vanzelfsprekend, zeker op lokaal niveau niet’

Hoe ziet jullie fondsenwervingsmix er op dit moment uit?

‘Het grootste gedeelte van onze gelden komt van de gemeente. Er zijn allerlei subsidies waar we voor in aanmerking komen. Vervolgens komt een deel uit fondsen, een beetje uit het lokale bedrijfsleven en een klein stukje uit leden. Vooralsnog is dat alleen uit contributie en wat ‘fooien’, nog niet uit actieve particuliere werving. Hoewel ik daar wel mogelijkheden zie, gebeurt dat nu nog niet.’

‘We zijn in 2020 begonnen met oogsten van het laaghangende fruit. Destijds was het: we hebben nu geld nodig voor dit project, dus gaan we dat bij dat fonds aanvragen. Nu loopt dat heel stabiel en is dat gedeelte goed gestructureerd. Ook de projectadministratie nam ik snel onder handen, want je wil alle informatie over je verschillende geldstromen en subsidies op een centrale plek bewaren. Dat zie je niet terug in concrete opbrengsten, maar ik zie dat als relatiebeheer.’

‘We krijgen steun van bedrijven die lokaal betrokken zijn en graag hun naam willen verbinden aan een betrouwbare naam als de bibliotheek’

Welke fondsen schrijf je zoal aan?

‘Dat is een brede groep landelijke fondsen, denk bijvoorbeeld aan het VSBfonds, het Letterenfonds en het Mondriaanfonds, maar ook Fonds Sluyterman van Loo. Ook lokaal hebben we financiering aangevraagd bij het Alphen Fonds en lokale fondsen in Boskoop en Rijnwoude. Ik merk bij hen vaak grotere betrokkenheid. Gemiddeld halen we per jaar een paar ton op uit fondsen.’

Hoe gaat het werven bij het bedrijfsleven in zijn werk?

‘Ook daar valt nog winst te behalen, want de bijdragen van bedrijven zijn nog niet structureel helaas. We krijgen steun van bedrijven die lokaal betrokken zijn en graag hun naam willen verbinden aan een betrouwbare naam als de bibliotheek. Soms is hun bijdrage zichtbaar, soms ook niet. Een lokale ondernemer verzorgt bijvoorbeeld onze ‘Zin in Zondag’-serie, waarbij er iedere zondag een culturele activiteit in ons gebouw wordt georganiseerd. Vooralsnog komen die mensen naar ons toe en werf ik niet actief bij bedrijven. Dat wil ik wel graag veranderen, juist ook om onze financieringsmix te diversifiëren.'

Waar liggen wat jou betreft nog kansen?

‘Ik geloof dat we met de bibliotheek ook aan nalatenschappenwerving zouden kunnen doen, in navolging van andere culturele instellingen. De bibliotheek is voor veel mensen iets aaibaars en een plek waar ze een warm gevoel bij hebben. Tegelijkertijd zou zo’n campagne lastig op te zetten zijn, omdat alle bibliotheken onafhankelijk zijn en ook ondergebracht zijn bij verschillende koepelorganisaties. Ik heb er wel eens over gepraat met de VOB (Vereniging Openbare Bibliotheken, red.), of we mensen niet kunnen wijzen op de mogelijkheid om na te laten aan de bibliotheek, bijvoorbeeld met een radiospotje. Ik hoop dat mensen die dat horen daarna hun lokale bieb bellen om de mogelijkheden te bespreken. Maar de koepelorganisaties zijn daar nog niet zo happig op, juist omdat iedere bibliotheek autonoom is en niet iedere lokale bibliotheek een nalatenschap goed kan verwerken.’

In hoeverre is de bibliotheeksector bezig met fondsenwerving?

‘Op dit moment zijn er maar tien á vijftien mensen in onze sector die fondsenwerving echt als kerntaak hebben, meer niet. Anderen doen het meer incidenteel, bijvoorbeeld voor een specifiek programma. De meeste van de vijftien wervers zijn in dienst van de grotere bibliotheken in Nederland. Met dat groepje proberen we elk kwartaal bij één van onze bibliotheken fysiek af te spreken. Dan delen we onze ervaringen en bespreken we interessante regelingen, opleidingen en nieuwe ideeën zoals het werven van nalatenschappen. Het is heel prettig om op die manier met collega’s te kunnen sparren.’

‘We zijn geen concurrenten van elkaar, maar we doen wel hetzelfde werk. Dat geeft een interessante dynamiek waarbij we vooral van elkaar proberen te leren. De samenstelling van de groep is ook heel verschillend: er zitten hele ervaren fondsenwervers tussen maar ook mensen die net komen kijken en fondsenwerving in hun portefeuille krijgen. Dat contact is erg waardevol.’

Wat is de voornaamste uitdaging die jij in jouw werk tegenkomt?

‘Dat potentiële gevers, fondsen, particulieren of bedrijven de bibliotheek zien als iets vanzelfsprekends, niet als een instituut waaraan gegeven moet worden. Als je tijd hebt om het uit te leggen, verdwijnt die reactie wel vrij snel. Maar op het eerste gezicht is er altijd wat terughoudendheid.’

Op welke dag in je fondsenwervende carrière kijk je nog wel eens terug?

‘Ik heb een grote aanvraag gedaan, een paar jaar terug, bij het Fonds Cultuurparticipatie voor het MeeMaakPodium: een project waarbij het initiatief voor projecten en activiteiten veel meer bij de bezoekers ligt. Zij krijgen letterlijk en figuurlijk het podium en wij hebben daarin een meer faciliterende rol. Het is een project wat meerdere jaren loopt en er is een groot bedrag bij gemoeid. Dat heeft onze werkwijze veranderd én verbetert de betrokkenheid van bezoekers bij de bibliotheek.’

‘Verder haal ik altijd veel voldoening uit de kleine blijken van waardering. Als ik hier op zaterdag boeken aan het opruimen ben en mensen hoor zeggen: ‘Wat een mooi kunstwerk is dat,’ kan ik daar heel blij van worden.’

Wat was het grootste dilemma waar je in je carrière mee bent geconfronteerd?

‘Een van de dilemma’s was de vraag of we een vriendenkring moesten oprichten. Op het eerste gezicht lijkt dat logisch, maar voor een bibliotheek werkt dat wezenlijk anders dan bij een museum of theater. Onze kernwaarden zijn toegankelijkheid en gelijkheid en een vriendenkring schept toch onderscheid tussen ‘vrienden’ en ‘gewone bezoekers’. Terwijl de bibliotheek juist de open huiskamer van de samenleving is, waar niemand privileges heeft. Zo hebben we uiteindelijk de keuze gemaakt om, in ieder geval voorlopig, geen vriendenkring te starten.’

Waar ben je als fondsenwerver het meest trots op?

‘Dat mijn rol als fondsenwerver hier binnen Rijn en Venen vanzelfsprekend is geworden en dat ik echt een plek heb in de organisatie. Ik heb mijn waarde, de waarde van de fondsenwerver, bewezen binnen de bibliotheek. Bij andere bibliotheekorganisaties is dat nog niet vanzelfsprekend.’

‘Stel, ik ga solliciteren en ik ga hier weg, dan heb ik zeker het gevoel dat er een nieuwe vacature voor fondsenwerver komt.’

'Zonder fondsenwerving, verliezen we een stukje van onze identiteit'

Wat is de belangrijkste les die je hebt geleerd?

‘Leer je organisatie goed kennen. En, dat klinkt misschien stom, maar ga met je voeten in de klei staan. In mijn geval dus: boeken opruimen, kinderen helpen met hun spreekbeurt en digibeten verder brengen. Zet jezelf in een positie waardoor je bewust wordt van wat je betekent en teweegbrengt voor je organisatie.’

Hoe zie jij je toekomst als fondsenwerver?

‘Ik zit hier heel goed op mijn plek dus ik zie mij in de toekomst echt nog wel blijven. Ik hoop dat ik de financieringsmix nog meer kan diversifiëren, want ik weet zeker dat er nog veel meer kansen zijn. Ik ben hier nog lang niet klaar!’

Dit artikel stond eerder in Vakblad fondsenwerving, jaargang 27, nummer 4, dat in december 2025 verscheen.

Labels: Boeken, Cultuur, Interview, Over fondsenwerving, Fondsenwerving, Bibliotheek, Vf 27-4, Bibliotheek Rijn en Venen, Roeland van der Hoorn