Artikelen

Meer dan likes alleen: hoe goede doelen kunnen reageren op kritiek op sociale media

2026-03-31T11:31:29Z

In mijn werk met non-profits zie ik hoe communicatie- en marketingteams steeds vaker worstelen met lastige reacties, zeker wanneer ze online adverteren en bewust buiten hun eigen bubbel treden.

Sociale media zijn geen veilige etalage

Veel goede doelen benaderen sociale media nog steeds als een plek om successen te tonen of campagnes te promoten. Maar sociale media zijn geen ‘extra website’. Het zijn online ruimtes waar interactie centraal staat. En interactie betekent: controle loslaten.

Wie een bericht plaatst over klimaat, armoede, migratie, dierenwelzijn of gezondheidszorg, raakt al snel aan waarden, overtuigingen en emoties. Voeg daar betaalde advertenties aan toe en je boodschap verschijnt bij mensen die je organisatie niet kennen, je missie wantrouwen of zich er zelfs tegen verzetten. Dat vergroot de kans op lastige reacties aanzienlijk.

Waarom online reacties zo snel escaleren

Online gelden andere spelregels dan offline. Ten eerste is er afstand en het zogenaamde ‘online desinhibition effect’. Mensen zien niet wie er aan de andere kant zit, voelen geen directe sociale rem en reageren sneller vanuit frustratie of boosheid. Ten tweede spelen algoritmes een rol: berichten met veel emotie (en dus vaak polarisatie) krijgen meer zichtbaarheid. Extremere uitspraken worden beloond met bereik.

Het gevolg? Reacties verharden sneller. Wat eerst schokkend was, wordt na verloop van tijd ‘gewoon’. Voor goede doelen is dat extra pijnlijk. Zij werken vanuit idealen, solidariteit en maatschappelijke verantwoordelijkheid. Juist daarom komen negatieve reacties vaak harder binnen.

Moderatie is de sleutel tot een open discussie, geen censuur

Een van de grootste misverstanden rond contentmoderatie is dat het zou gaan om het verwijderen van meningen, om censuur dus. Maar in werkelijkheid gaat modereren over ruimte creëren voor discussie. Over zorgen voor een omgeving waarin meer mensen zich durven uitspreken, niet minder.

Wanneer grove beledigingen, desinformatie of haatdragende reacties blijven staan, trekken veel mensen zich terug. Niet omdat ze niets te zeggen hebben, maar omdat ze geen zin hebben in een online gevecht. Dat is de stille meerderheid: potentiële donateurs, vrijwilligers en partners die wel lezen, maar afhaken als het gesprek ontspoort.

Wat kun je concreet doen?

Er bestaat geen magische oplossing die lastige reacties doet verdwijnen. Wel zijn er stappen die een groot verschil kunnen maken.

1) Werk met duidelijke huisregels

Huisregels zijn geen formaliteit, maar een werkinstrument. Ze maken expliciet welk gedrag welkom is en welk niet. Ze helpen je om consequent te reageren (wanneer verwijder je een reactie, wanneer blokkeer je een gebruiker?) en geven je houvast wanneer emoties oplopen. Voor teams is dit essentieel: iedereen weet waar de grenzen liggen en hoeft niet telkens opnieuw te onderhandelen. Je kunt vertrekken van voorbeeldteksten , maar het sterkste is wanneer je deze regels helemaal aanpast aan jouw stijl, merk en organisatievoorkeuren.

Zo kiest het Vlaamse telecombedrijf Telenet bijvoorbeeld voor huisregels met een duidelijke knipoog. Zij schrijven zinnen als: ‘Een misplaatste comment? Dan trekken we er onherroepelijk de stekker uit.’ Of: ‘Blijf jij op negatieve vibes surfen? Daar wordt niemand vrolijk van.’ Het toont dat grenzen stellen perfect kan zonder kil of bureaucratisch te klinken.

2) Maak onderscheid tussen kritiek en grensoverschrijding

Niet elke scherpe reactie is ‘lastig’. Kritiek kan waardevol zijn en zelfs bijdragen aan vertrouwen, op voorwaarde dat je het serieus neemt. Door eerst te erkennen wat iemand aankaart, zonder meteen in de verdediging te schieten, zakt de spanning vaak al. Bovendien is kritiek soms terecht. Ook binnen goede doelen loopt er wel eens iets mis. Dat benoemen en erkennen vraagt moed, maar versterkt je geloofwaardigheid juist. Toegeven dat iets beter had gekund, maakt je organisatie menselijk en betrouwbaar.

Tegelijk betekent openstaan voor kritiek niet dat alles moet kunnen. Beledigingen, discriminatie of intimidatie dragen niet bij aan een constructief gesprek en vragen om duidelijke begrenzing. Hetzelfde geldt voor uitspraken die onwettig zijn, zoals het aanzetten tot haat of geweld of bijvoorbeeld het ontkennen van de Holocaust. Door hier consequent in te zijn, maak je het verschil tussen meningsuiting en grensoverschrijdend gedrag.

Wist je trouwens dat je op Facebook en Instagram kunt instellen dat berichten en opmerkingen met grof taalgebruik automatisch verborgen worden? Je kunt daarbij kiezen voor een standaardfilter, maar ook zelf extra woorden toevoegen die je liever niet op je pagina ziet verschijnen. Dat helpt om de scherpste randjes weg te nemen nog voor een discussie escaleert.

Sh*tstorm Survial Guide

Voor het boek ‘Sh*tstorm Survival Guide’ sprak Van Belleghem met academici, communicatie-experts en mensen uit de praktijk van goede doelen en maatschappelijke organisaties. Ze verzamelde inzichten uit onderzoek, aangevuld met herkenbare cases en situaties die zich elke dag online afspelen.

Lees meer: delphinevanbelleghem.be/shitstorm

3) Zie lastige reacties als een opportuniteit

Kritische vragen of zelfs beledigende reacties kunnen trouwens ook een kans zijn. Niet zozeer om die ene boze of provocerende ‘reageerder’ te overtuigen (dat lukt zelden) maar om zichtbaar te maken waar je als organisatie voor staat. Veel meer mensen lezen mee zonder zelf te reageren. Door helder en consequent te antwoorden, kun je je kernboodschap herhalen, nuance aanbrengen en je waarden concreet maken.

Een voorbeeld uit de non-profitsector: een natuurorganisatie kreeg een storm aan reacties na het delen van een foto waarop een vrouw met hoofddoek te zien was. De inhoud van het bericht ging over natuur en engagement, maar de reacties gingen vrijwel uitsluitend over het uiterlijk en de identiteit van de afgebeelde persoon. De organisatie koos ervoor om niet in discussie te gaan met elke individuele reactie, maar wel duidelijk te communiceren waar ze voor stond. Door expliciet te benoemen dat iedereen welkom is binnen hun werking en dat diversiteit geen afwijking is van hun missie, maar er deel van uitmaakt, maak ten ze hun waarden zichtbaar voor het bredere publiek dat meelas. Ze namen zich zelfs voor om in de toekomst vaker hun kijk op diversiteit te delen op sociale media.

4) Zorg voor je collega's

Online agressie blijft niet alleen op het scherm. Ze kruipt onder de huid. Maak dit bespreekbaar binnen je organisatie. Voorzie ondersteuning, wissel taken af en zorg dat medewerkers weten dat ze er niet alleen voor staan. Door samen te leren over polarisering en moderatie kun je een gedeelde taal vinden. Zo kun je met je team betere gesprekken voeren over lastige reacties of haat op sociale media.

Een praktische tip: schrijf je eerste (eerlijke) reactie gerust helemaal uit, maar druk nog niet op enter. Of zeg het hardop tegen je collega’s. Vaak helpt het al om die frustratie even kwijt te kunnen, waarna je met een helderder hoofd beslist wat je wel of niet post.

Zichtbaar zijn mét grenzen

Zichtbaarheid is noodzakelijk voor fondsenwerving en maatschappelijke impact. Maar zichtbaarheid zonder duidelijke kaders en afspraken kan je organisatie ook kwetsbaar maken. Door bewust om te gaan met moderatie, verwachtingen en zorg voor je team, kun je sociale media inzetten op een manier die past bij je waarden.

Lastige reacties horen erbij. Wegkijken of reacties snel ‘verbergen’ helpt je niet, zeker niet op lange termijn. Met duidelijke keuzes en een empathische aanpak kun je ruimte blijven maken voor gesprek, betrokkenheid en vertrouwen. Ook (en misschien juist) buiten je eigen bubbel.

Dit artikel stond eerder in Vakblad fondsenwerving, jaargang 28, nummer 1, dat in maart 2026 verscheen.

Labels: Facebook, Tools & Tips, Social Media, Instagram, Twitter, Online, TikTok, Campagnes, Social media strategie, Grensoverschrijdend gedrag, Vf 28-1

Inzet van AI-agents maakt jouw fondsenwerving toekomstbestendig

2026-03-31T11:31:05Z

Twee organisaties, twee routes

Als het gaat om werken met AI-agents is de volgende stap: digitale assistenten die niet reageren op losse vragen, maar zelfstandig taken uitvoeren binnen duidelijke kaders. Niet als vervanging van de fondsenwerver, maar als ondersteuning van het werkproces. In dit artikel kijken we daarom niet alleen naar de theorie, maar vooral naar de praktijk. Wat betekent werken met AI-agents concreet? En welke keuzes maken organisaties die hier al ervaring mee hebben?

Wat is een GPT of AI-agent?

GPT staat voor Generative Pre-trained Transformer. Het is een getrainde digitale assistent met een duidelijke opdracht.

Een agent:

werkt met vaste instructies (doel, toon, grenzen);
kan meerdere stappen uitvoeren (zoals lezen, analyseren, samenvatten en creëren);
kan informatie ophalen uit documenten of datasets.

Twee organisaties gingen hier ieder op hun eigen manier mee aan de slag: Mission Aviation Fellowship (MAF) en Wycliffe Bijbelvertalers. Hun ervaringen laten zien dat er niet één juiste route is om AI-agents te introduceren, maar wel duidelijke lessen voor fondsenwervende organisaties.

MAF: zelf ontwikkelen om regie en kwaliteit te houden

MAF koos er bewust voor om AI-agents zelf te ontwikkelen. Niet vanuit tooling, maar vanuit kennis. ‘We zijn niet begonnen met een tool kiezen,’ vertelt Arjen Goedhart van MAF. ‘We zijn begonnen met leren begrijpen wat AI is, hoe het werkt en waar de grenzen liggen.’ Daarom volgden medewerkers uit verschillende afdelingen eerst een training. Doel was niet om iedereen technisch expert te maken, maar om een gedeeld begrip te creëren van wat AI wel en niet kan, waar de risico’s liggen en hoe je er verantwoord mee werkt.

Die keuze bleek strategisch. Door intern te ontwikkelen houdt MAF regie over data, werkwijze en toepassing. Tegelijkertijd bouwt de organisatie kennis op die breed inzetbaar is. Medewerkers worden niet verplicht om met AI te werken; per afdeling wordt gekeken welke toepassingen passen bij het werk. Goedhart: ‘Mensen snappen wat ze gebruiken en waarom. Dat voorkomt zowel overschatting als weerstand.’

AI-agents als vaste collega’s

Binnen marketing en communicatie werkt MAF inmiddels met meerdere gespecialiseerde GPT’s (generative pre-trained transformers, red.), elk met een afgebakende taak. Sommige agents zijn relatief eenvoudig, zoals een assistent die overleggen voorbereidt of actiepunten structureert. Andere ondersteunen bij adressenselecties of helpen om callsto-action scherper te formuleren binnen campagnes.

Op campagneniveau worden AI-agents ingezet nadat doel en boodschap door het team zijn bepaald. Agents helpen vervolgens bij het uitwerken van varianten die passen bij doelgroep en kanaal. Daarmee versnellen ze het proces, maar bepalen ze niet de richting. Dat onderscheid is voor MAF essentieel. ‘We starten altijd met het team,’ benadrukt Goedhart. ‘Pas daarna gebruiken we AI om ideeën sterker te maken. Als je begint met een algemene AI-prompt, verval je snel in clichés.’

Minder tijdwinst, meer kwaliteitswinst

Opvallend is dat MAF niet primair spreekt over tijdsbesparing. Het trainen en onderhouden van agents kost ook tijd. De grootste winst zit in kwaliteit en scherpte. AI dwingt teams om expliciet te maken wat het doel is, welke doelgroep ze bedoelen en wat zij onder kwaliteit verstaan. ‘Onze agents zijn vaak gestructureerder dan wijzelf,’ zegt Goedhart. ‘Ze maken blinde vlekken zichtbaar en helpen om niets te vergeten.’

De grootste winst zit voor MAF in kwaliteit en scherpte

Dat leidt tot betere samenhang tussen online- en offlinecampagnes en tot scherpere keuzes. Soms levert het ook verrassende inzichten op. Zo bleek een campagne die als direct mail matig presteerde, tijdens evenementen juist uitzonderlijk goed te werken. ‘Daar leer je van,’ aldus Goedhart.

AI ondersteunend, nooit leidend

Voor MAF is het uitgangspunt helder: AI ondersteunt het werk, maar neemt het niet over. Zeker in fondsenwerving blijven vertrouwen, betrokkenheid en authenticiteit centraal staan. Een klachten-GPT kan helpen om context te verzamelen of patronen te signaleren, maar het contact met de donateur blijft altijd persoonlijk.

Internationaal werkt MAF inmiddels aan een eigen AIomgeving op eigen servers, gevoed met interne documentatie. Daarmee verwacht de organisatie op termijn grotere tijdsbesparingen te realiseren, ook buiten marketing, bijvoorbeeld voor HR of operationele teams.

Arjen Goedhart (MAF): ‘Onze agents zijn vaak gestructureerder dan wijzelf’

Wat leren we van MAF?

De ervaring van MAF laat zien dat zelf ontwikkelen werkt wanneer een organisatie bereid is te investeren in kennis, AI ziet als leerproces en bewust kiest wat mensenwerk blijft. AI-agents worden zo geen vervanging, maar een kritische sparringpartner die kwaliteit verhoogt en denken aanscherpt.

Wycliffe: klein beginnen met een veilige pilot

Wycliffe Bijbelvertalers koos een andere route. Niet zelf bouwen, maar starten met een afgebakende pilot in samenwerking met een bureau. Beperkte tijd en voorkennis speelden daarbij een rol, maar ook het besef dat zorgvuldigheid cruciaal is in een internationale en cultureel gevoelige context. ‘We zien de kansen van AI,’ vertelt Laura Girgis van Wycliffe Bijbelvertalers, ‘maar de ontwikkelingen gaan enorm snel. Daarom wilden we eerst veilig leren.’

De pilot richtte zich op één duidelijke taak: het ondersteunen bij projectrapportages uit het buitenland. Rapportages zijn vaak omvangrijk en bevatten zowel tekst als tabellen, soms in andere talen. Waar medewerkers eerder veel tijd kwijt waren aan het doorgronden en samenvatten ervan, helpt de agent nu bij het structureren van informatie en het maken van een eerste samenvatting.

Menselijke controle blijft hierbij nadrukkelijk onderdeel van het proces. Medewerkers controleren de inhoud, brengen nuance aan en zorgen dat de toon past bij de waarden van Wycliffe. In gevoelige situaties wordt de agent bewust niet ingezet, bijvoorbeeld bij rapportages over landen waar het christelijk geloof verboden is. ‘We willen geen enkel risico nemen,’ zegt Girgis daarover.

Rust, focus en kwaliteit

De winst voor Wycliffe zit niet alleen in tijdsbesparing, maar vooral in rust en focus. Medewerkers besteden minder tijd aan voorwerk en meer aan inhoudelijke beoordeling en duiding. ‘Onze medewerkers kunnen zich richten op inhoudelijke controle en verbetering,’ zegt Girgis. ‘Precies daar waar hun expertise het meeste waarde toevoegt.’ Een bijkomend effect is dat de agent soms nieuwe invalshoeken aandraagt die het team zelf niet direct had overwogen. Na afloop van de pilot volgt een evaluatie. Pas dan wordt besloten of en hoe AI-agents breder worden ingezet. Girgis: ‘We willen leren voordat we opschalen.’

Laura Girgis (Wycliffe Bijbelvertalers): 'We willen leren voordat we opschalen'

Reflectie: twee routes, één gemene deler

MAF en Wycliffe kozen verschillende routes: zelf ontwikkelen versus samenwerken, breed experimenteren versus klein beginnen. Toch delen ze een aantal fundamentele inzichten. AI-agents werken alleen goed als taken scherp zijn afgebakend. Kwaliteit wint het van snelheid, menselijke beoordeling blijft onmisbaar en zonder draagvlak en duidelijke keuzes mislukt automatisering. Het gaat uiteindelijk niet om tools, maar om hoe je werk wilt organiseren.

In vijf stappen een eenvoudige GPT bouwen

Een AI-agent hoeft niet complex te zijn. Veel organisaties beginnen met een eenvoudige GPT voor één taak.

Kies één duidelijke taak (bijvoorbeeld: tekstschrijven).
Beschrijf het doel, de doelgroep en de gewenste toon.
Leg vast wat de GPT wel en niet mag doen.
Voeg voorbeeldinput en gewenste output toe.
Test, verbeter en borg menselijke controle.

Welke route past bij jouw organisatie?

De ervaringen van MAF en Wycliffe maken duidelijk dat er niet één juiste manier is om met AI-agents te starten. Welke route past, hangt sterk af van context en capaciteit. Zelf ontwikkelen loont wanneer je AI in meerdere processen wilt verankeren en bereid bent te investeren in kennisopbouw en gezamenlijke reflectie. Samenwerken met een bureau past juist bij organisaties die klein en gecontroleerd willen beginnen, met beperkte tijd of voorkennis.

Bouw altijd een menselijke eindcontrole in

Belangrijker dan de gekozen route is de onderliggende houding. In beide gevallen geldt: AI-agents versterken vakmanschap alleen wanneer ze bewust en begrensd worden ingezet, met duidelijke kaders en menselijke eindverantwoordelijkheid.

Samenwerken met digitale collega’s: de volgende stap voor fondsenwervers

Wie met AI-agents aan de slag wil, hoeft niet groot te beginnen. Begin met één proces dat tijd kost en weinig creativiteit vraagt, bijvoorbeeld tekstproducties. Zorg voor steun vanuit management of directie, benoem een eigenaar en bouw altijd een menselijke eindcontrole in. De praktijk bij MAF en Wycliffe laat zien waar dit naartoe kan groeien. Fondsenwervingsteams zullen steeds vaker bestaan uit menselijke collega’s en AI-agents die samenwerken binnen één campagneomgeving. Mensen bepalen richting en relatie; AI-agents ondersteunen met overzicht, consistentie en signalen voor bijsturing. Zo markeren AI-agents geen eindpunt, maar een volgende fase in de professionalisering van fondsenwerving.

Dit artikel stond eerder in Vakblad fondsenwerving, jaargang 28, nummer 1, dat in maart 2026 verscheen.

Labels: Tools & Tips, AI, Campagnes, Edwin Grootendorst, Vf 28-1, Automatisering, Arjen Goedhart, GPT, Laura Girgis, MAF, Mission Aviation Fellowship, Wycliffe Bijbelvertalers

Donor Advised Funds groeien hard in de VS: wanneer volgt Nederland?

2026-04-16T13:59:56Z

Het opzetten van een DAFje is de laatste jaren ontzettend populair geworden in de VS, zelfs onder kleinere en middelgrote donateurs. Dat komt door de lage instapdrempel qua bedrag. Wat wij hier in Nederland kennen als Fonds op Naam was vroeger in de VS alleen mogelijk bij scholen, universiteiten, ziekenhuizen of grote gezondheidsorganisaties, en alleen met grote bedragen. Zodra het geld is overgemaakt, is weliswaar de naam van de donateur eraan verbonden, maar meestal heeft de donateur over de uitgaven weinig te zeggen. Tenzij zij in het bestuur gaan zitten van de organisatie of dat specifiek er over is onderhandeld bij het opzetten van het Fonds op Naam.

Daarentegen is een DAF bedoeld voor donateurs die hun filantropie tijdens hun leven willen vormgeven en kan het met veel kleinere bedragen. Het is een fantastische manier om een grotere aftrekpost te creëren, waarbij je toch kleinere donaties kunt doen aan de organisaties die je wilt ondersteunen. De belastingaftrekbaarheid geldt alleen voor het opzetten van een DAF of het toevoegen van een bedrag aan een bestaande DAF. De ‘verdeling’ van het geld vanuit een DAF aan goede doelen is uiteraard niet nog een keer aftrekbaar.

De opkomst van de DAF

Je kunt in de VS al een DAF opzetten voor een klein bedrag, maar de meeste fondsen hebben het over 5.000, 10.000 of zelfs 25.000 dollar. Sommige fondsen kennen zelfs geen minimum, zoals bij Fidelity Charitable of DAFGiving360. De reden waarom de DAF in de VS zo gegroeid is, heeft voornamelijk te doen met de aftrekbaarheid van de belastingen, en dat is vooral belangrijk als de overheid belastingwetten verandert. In de VS hangt dat samen met de minimale bedragen die nodig zijn voordat giften aan non-profits aftrekbaar zijn. Dat hangt ook weer af van je belasting/huwelijksstatus en wat je standaardaftrek is.

Het volume van DAF giften blijft nog steeds toenemen. Zo gaf bijvoorbeeld DAFGiving360 aan dat het alleen al voor 2025 ging om 8.9 miljard. En Fidelity noemt 30 miljard sinds ze zijn begonnen met het aanbieden van DAF-donaties. En dat zijn nog maar twee aanbieders.

In Nederland kun je over het algemeen een Fonds op Naam opzetten met een minimum van € 50.000 met een vastlegging voor 5 jaar. Wat kan je leren van de lessen uit Amerika?

Hoe zet je een DAF in de VS op?

Het opzetten van een eigen fonds begint met een eenvoudige stap: het kiezen van een naam. Dat kan iets persoonlijks zijn, bijvoorbeeld het Waasdorp Giving Fund, maar ook een naam die de missie van het fonds uitdrukt. Grote investeringsmaatschappijen als Fidelity, Vanguard en Mellon maken het oprichten en beheren van zo’n fonds, een zogenoemd Donor Advised Fund (DAF), bijzonder eenvoudig.

‘Een DAF is vooral interessant voor mensen die een hogere belastingaftrek zoeken dan de standaard fiscale aftrekpost’

De inleg is volledig aftrekbaar van de belasting en de donateur ontvangt hiervoor een speciale bevestiging. Dit maakt een DAF vooral interessant voor mensen die een hogere belastingaftrek zoeken dan de standaard fiscale aftrekpost.

Het opzetten van een DAF kost in de VS slechts enkele minuten. Vaak begint men met een relatief klein bedrag, bijvoorbeeld $ 5.000 dat later eenvoudig kan worden aangevuld. Het beheer verloopt via een investeringsplatform. Zodra een goed doel opvalt, of de donateur bijvoorbeeld een mailing of e-mail binnenkrijgt, kan je via de centrale database met geregistreerde 501(c)(3)-organisaties (de Amerikaanse tegenhanger van ANBI’s) direct een doel opzoeken en kan een gift worden overgemaakt. Daarbij kan worden gekozen voor anonimiteit of juist voor het ontvangen van een persoonlijk bedankje. De meeste mensen kiezen voor dat bedankje.

In de Verenigde Staten wordt zo’n gift via een DAF aangeduid als een grant. Donateurs kunnen kiezen voor een eenmalige gift of voor een terugkerende donatie, al dan niet met een einddatum. Voor terugkerende donaties geldt een minimumbedrag van vijftig dollar. Het hele proces verloopt sneller en eenvoudiger dan het schrijven van cheques: vaak ontvangt het goede doel het bedrag binnen enkele dagen.

De administratie van de giften worden volledig verzorgd door de organisatie die de DAF beheert. Deze beheerder moet wel steeds toestemming geven voordat een gift wordt overgemaakt aan een non-profit organisatie. In de meeste gevallen gebeurt dat vrijwel binnen een paar minuten, zeker bij giften voor algemene doeleinden.

Er gelden enkele duidelijke uitzonderingen: donaties aan politieke partijen of bijdragen aan evenementen (zoals het kopen van tickets) zijn niet toegestaan. Ook kunnen er geen persoonlijke giften aan familieleden worden gedaan. Alleen geregistreerde 501(c)(3)-organisaties komen in aanmerking. Via de koppeling tussen Candid (voorheen Guidestar) en de zoekfunctionaliteit binnen het platform is het vinden van het juiste doel heel eenvoudig. DAF-giften zijn in principe altijd voor levende donateurs.

Vergelijking: Donor Advised Fund (VS) en Fonds op Naam (NL)

Campagnes voor het promoten van DAFjes

Niet iedereen maakt donaties na het opzetten van hun DAF. Het geld kan daar rustig blijven staan en er is ook geen boete als de donateur dat niet doet. Ze hebben hun belastingaftrek ‘geregeld’. Daarom is het belangrijk dat organisaties vragen of de donateur een DAF heeft. In veel mailings wordt expliciet gevraagd of de donateur wil aangeven dat ze hun gift via een DAF hebben gemaakt. Of het doel stuurt een bijsluiter met verschillende manieren om te geven.

Sinds 2024 bestaat er in de VS zelfs een speciale DAF Day (9 oktober), waarop organisaties hun donateurs per e-mail oproepen om via hun DAF te doneren. Ook bestaan er campagnes die donateurs inspireren om de helft van hun DAF te besteden, zoals halfmydaf.com.

Steeds meer websites en online donatieformulieren bieden een DAF-widget aan, waarmee de donateur direct wordt doorgestuurd naar zijn of haar fondsplatform.

Zie bijvoorbeeld GiveDirect’s overzicht van DAF-widgets.

Sommige formulieren hebben nu zelfs hun DAF als een betalingsmogelijkheid toegevoegd waarbij de DAF-link naar je fonds gaat. Helaas zijn nog niet alle deelnemende DAF-fondsen daarbij aangesloten, maar wel de belangrijkste.

Registratie en bedankbeleid: belangrijk voor fondsenwervers

De donatie die via een DAF binnenkomt is niet opnieuw aftrekbaar voor de gever. De fiscale aftrek vond immers al plaats op het moment dat het fonds werd opgericht en gevuld. Daarom moet in de bedankbrief of -mail altijd worden vermeld dat de gift niet aftrekbaar van de belastingen is.

De beheerder van het fonds, bijvoorbeeld Fidelity, stuurt namens de donateur de cheque of automatische overboeking naar het goede doel. In de administratie van de organisatie wordt Fidelity dan als donateur geregistreerd. De daadwerkelijke gever hoort echter een zogenoemd soft credit te krijgen, aangezien de donatie op diens verzoek is gedaan. Het is dus gewenst om dit goed vast te leggen: de gift komt via de DAF, maar de donateur is de initiator. Fidelity zelf verwacht geen bedankje, maar het is wel gepast om de donateur persoonlijk te bedanken, uiteraard zonder vermelding van belastingaftrek. Een klein deel van de DAFgevers kiest voor anonimiteit.

Nu het aantal DAF-giften sterk toeneemt in de VS, wordt nadrukkelijk geadviseerd deze inkomsten mee te nemen in de evaluatie van fondsenwervingscampagnes. Vaak blijkt een aanzienlijk deel van de inkomsten van NGO’s, soms wel meer dan een miljoen dollar per jaar, uit DAF’s te komen, zonder dat dit in de analyse van de resultaten wordt meegenomen.

De lessen voor Nederland

Fondsen op naam (FoN) in Nederland zijn te vergelijken met DAF’s in de Verenigde Staten, en hebben vaak de status als ANBI. Ze worden meestal ondergebracht bij grotere instellingen zoals universiteiten, vermogensfondsen of maatschappelijke organisaties, en hebben daardoor geen eigen rechtspersoonlijkheid of afzonderlijke administratie.

Doordat Fondsen op Naam binnen bestaande organisaties worden beheerd, bestaat er geen centraal of openbaar register waarin actuele trends of volumes specifiek over dit fenomeen zichtbaar zijn. Deze datalacune wordt bevestigd door recente analyses van de Vrije Universiteit Amsterdam (Centrum voor Filantropische Studies) en eerdere studies van het Erasmus Centre for Strategic Philanthropy (ECSP).

De meest recente cijfers komen uit Geven in Nederland 2024 (gegevensjaar 2022). Daarin wordt de totale doelbesteding van vermogensfondsen geschat op ongeveer 820 miljoen euro. Een belangrijk deel daarvan komt van een beperkt aantal fondsen: in de onderzochte groep van 128 vermogensfondsen waren slechts acht fondsen verantwoordelijk voor ongeveer 63 procent van de totale bestedingen.¹

Ter vergelijking: de WRR-verkenning ‘Filantropie op de grens van overheid en markt’ (2018), gebaseerd op ECSP-schattingen, sprak van ongeveer 2.150 vermogensfondsen met een gezamenlijk donatievolume van circa 1,3 miljard euro per jaar (rond 2015-2017).²

Omdat fondsen op naam administratief meetellen binnen hun beherende instellingen, worden ze in deze onderzoeken niet afzonderlijk als subcategorie gerapporteerd. Voorlopig zijn dus alleen bredere schattingen voor de totale vermogensfondsen-sector beschikbaar.

Bronnen

1) Vrije Universiteit Amsterdam - Geven in Nederland 2024 (CFS, geefjaar 2022. Zie ook Orchestra Charity Office - Vermogensfondsen: ongeoormerkte financiering nog lang niet omarmd (2024).

2) WRR - Filantropie op de grens van overheid en markt (2018), met data van het Erasmus Centre for Strategic Philanthropy.

3) Zie ook het artikel in het Vakblad Fondsenwerving: Fonds op Naam. https://www.fondsenwerving.nl/kennisbank/fonds-op-naam

Reflectie van de redactie

De verwachting is dat de populariteit van Fondsen op Naam in Nederland verder zal toenemen, zeker nu instellingen en goede doelen deze vorm steeds actiever aanbieden. Hoewel de kwantitatieve zichtbaarheid beperkt is, vormt het Fonds op Naam een groeiend instrument voor particuliere gevers die gericht en duurzaam willen bijdragen binnen een bestaand maatschappelijk kader. Het is te verwachten dat fondsenwervende organisaties Fondsen op Naam in hun langetermijnstrategie opnemen, niet alleen als financiële bron, maar ook als kans om betrokken gevers een persoonlijk en herkenbaar filantropisch vehikel te bieden.

Dit artikel stond eerder in Vakblad fondsenwerving, jaargang 27, nummer 4, dat in december 2025 verscheen.

Labels: Direct Mail, Geven, Verenigde Staten, Filantropie, Geefgedrag, Fondsen op naam, Campagnes, Vf 27-4, DAF, Donor Advised Funds, Erica Waasdorp