Artikelen

Gerjob Lootens: ‘Het CBF is geen toezichthouder van stoere taal’

2026-02-10T11:33:30Z

Gerjob Lootens, Manager bij CBF, Toezichthouder Goeddoen

Organisaties in internationale ontwikkeling worden zwaar geraakt door bezuinigen op de overheidssubsidies. Is dit wel het juiste moment om als toezichthouder te komen vragen of alles op orde is voor het ‘CBF Erkend Goed Doel’-keurmerk?

'Dat hangt heel erg af van de manier waarop je dat doet als toezichthouder. We begrijpen goed dat het plotseling wegvallen van een aanzienlijk deel van je inkomsten van bestuurders vraagt om scherp aan de wind te zeilen. Er moeten pijnlijke keuzes gemaakt worden, niet zelden in situaties waarin nog veel onduidelijk is. Begrijpelijkerwijs gaat je eerste zorg als bestuurder dan uit naar je mensen, naar je doelgroep, samenwerkingspartners en naar je raad van toezicht. Maar daarna vraagt ook je achterban van gevers om aandacht. Je wilt dat die in je organisatie blijven geloven en je werk mogelijk blijven maken. Dat is juist een reden om in te checken bij een goed doel om te zien of de keuzes zorgvuldig gemaakt worden. Zorgvuldigheid, deskundigheid en transparantie zijn belangrijke waarden onder het geefvertrouwen. Dat is waar het CBF voor staat.'

‘Het CBF is geen toezichthouder van stoere taal, maar wat mij betreft wel een stoere toezichthouder’

Maar kom je dan langs om van alles te controleren en een oordeel te vellen? Met als gevaar dat een goed doel misschien naast zijn subsidies ook nog zijn CBF-keurmerk kwijtraakt?

'Nederlanders zien graag dat toezichthouders stoere taal gebruiken. Het keurmerk intrekken en naming and shaming is waar je bij het publiek mee scoort. Maar zo’n toezichthouder zijn we niet. Daar heb je als donateur namelijk helemaal niets aan. De euro’s die je hebt gegeven aan een goed doel dat zijn keurmerk verliest, worden niet beter besteed door verlies van het keurmerk. Integendeel, het verlies van de CBF-Erkenning brengt eerder zorgen met zich mee. Als toezichthouder zien we dan ook veel liever dat een goed doel dat niet aan de normen voldoet zijn leven betert en bijstuurt, zodat het weer aan de normen gaat voldoen. We denken dat je daar als donateur het meest aan hebt. In zo’n geval maken we goede afspraken met een goed doel en controleren die ook. Een goed doel dat de afspraken met ons niet nakomt, verliest zijn keurmerk. Vaak is een waarschuwing voldoende om dat te voorkomen. Als we verscherpt toezicht toepassen of een Erkenning intrekken maken we dat openbaar via onze website.'

Biografie: Gerjob Lootens

Gerjob Lootens is verantwoordelijk voor Data, Onderzoek & Ontwikkeling bij CBF, toezicht op goeddoen. Afkomstig uit de sector (Proefdiervrij, IFES-Nederland) begon hij in 2016 bij CBF als auditor en maakte de belangrijke verandering mee naar ontwikkelgericht toezicht.

Jullie zijn dus niet van de botte bijl. Wat voor toezichthouder zijn jullie wel?

'Het CBF is geen toezichthouder van stoere taal, maar wat mij betreft wel een stoere toezichthouder. Een toezichthouder die vertrouwen durft te geven voor ontwikkeling. We zijn een ontwikkelgerichte toezichthouder. Dat betekent twee dingen. Eén: je krijgt ons keurmerk niet zomaar. Organisaties die de CBF-Erkenning aanvragen hebben vaak eerst nog een boel huiswerk te doen. Onze toezichthouders helpen daarbij en geven sturing en richting zodat een goed doel aan de normen gaat voldoen. Eén is dus de lat halen en twee is de lat, de standaard, hooghouden. Als je ons keurmerk draagt, checken we regelmatig bij je in. Goede doelen onderwerpen zich vrijwillig aan ons toezicht en mogen dus ook een kritische blik van ons verwachten. De normen van de CBF-Erkenning draaien om geefvertrouwen. Als we ontdekken dat niet meer aan de normen wordt voldaan, spreken we een deadline af waarbinnen de organisatie haar leven moet beteren.'

'Zorgvuldigheid, deskundigheid en transparantie zijn belangrijke waarden onder het geefvertrouwen'

Maar dat inchecken bij goede doelen kan best wel eens op een heel vervelend moment komen, bijvoorbeeld tijdens een reorganisatie. Dat zal niet iedereen op prijs stellen, toch?

'Over het algemeen worden onze toezichthouders niet welkom geheten met slingers en ballonnen, nee. Alhoewel, regelmatig is het feest als weer een goed doel de lat van ons keurmerk heeft gehaald en zich CBF-Erkend Goed Doel mag noemen. Dan worden we soms uitgenodigd om te delen in de feestvreugde. Maar wanneer we komen inchecken, zijn dat toch meestal momenten dat we vragen komen stellen. Het omgekeerde is trouwens ook waar, dat goede doelen zich bij ons melden en zeggen: ‘Denk eens even kritisch mee.’

'Maar terug naar je vraag, je hebt gelijk, niet iedereen stelt de timing van een kritische blik altijd op prijs. En dat is ook niet erg. Waar het voor het CBF op aankomt is dat goede doelen hun gevers niet uit het oog verliezen, juíst in hectische tijden. En dus komen we toch gewoon die vragen stellen.'

‘We weten uit de neurowetenschappen dat een keurmerk zorgt voor vertrouwen in ons brein’

Waar doe je dan goed aan als toezichthouder, juist in tijden van tegenwind?

'In tijden van tegenwind blijft het belangrijk om de vinger aan de pols te houden. Wanneer organisaties zware verliezen lijden is dat nog veel belangrijker. We weten dat een aantal organisaties een groot deel van hun inkomsten verliezen door de geschrapte subsidies op internationale hulp. We horen van organisaties die complete programma’s moeten stoppen en zich genoodzaakt zien om afscheid te nemen van jarenlange samenwerkingspartners. En ook van organisaties die hun eigen mensen moeten laten gaan. Dan hebben we het over meer dan een beetje tegenwind. Het stormt dan echt. Toch kloppen we dan als CBF op het raam. Liefst wanneer het ergste geraas voorbij is, zodat we elkaar goed kunnen verstaan.'

'We laten ons gezicht zien en stellen vragen, maar niet om stante pede een antwoord te eisen. Wel om de vraagstukken te adresseren die opkomen als je de pet opzet van de kritische donateur die in jouw organisatie gelooft. Een goed antwoord vinden op die vragen en je daaraan committeren door afspraken te maken, helpt om het vertrouwen van donateurs en andere gevers te behouden. En dat is waar we als CBF voor zijn: het geefvertrouwen borgen. Vandaag én op de lange termijn.'

Het geefvertrouwen borgen op korte en lange termijn. Wat betekent dat voor fondsenwerving?

'We weten uit de neurowetenschappen dat een keurmerk zorgt voor vertrouwen in ons brein. Tijdens het symposium van ons 100-jarig jubileum liet neurowetenschapper Erik Schoppen dat zien aan de hand van een klein experiment met de zaal. Een paar seconden lang werden twee identieke sloten op het scherm getoond. Het enige verschil: een van de sloten had een keurmerk, het andere niet. Op de vraag welk slot het beste was kozen bijna alle 300 mensen in de hele zaal voor het slot met het keurmerk. Kennelijk wekt een keurmerk vertrouwen in ons brein, zelfs als je niet weet waar dat keurmerk voor staat. En donateurs en andere gevers hoeven dat ook niet precies te weten.'

'Het is genoeg als je het ‘CBF Erkend Goed Doel’-keurmerk herkent en dat associeert met gerust kunnen geven. Aan goede doelen en aan het CBF de schone taak om dat vertrouwen te koesteren en te zorgen dat het niet beschaamd wordt.'

Dit artikel stond eerder in Vakblad fondsenwerving, jaargang 27, nummer 4, dat in december 2025 verscheen.

Labels: Wet- en Regelgeving, CBF, Toezicht, Vertrouwen, Erkend goed doel, Vf 27-4, Geefvertrouwen, Gerjob Lootens, Toezichthouder

Nalatenschappen in Nederland: Groei, kansen en uitdagingen

2026-02-25T13:06:25Z

De wereld van fondsenwerving verandert en nalatenschappen spelen daarin een steeds grotere rol. Waar nalatenschappen vroeger vooral landden bij een selecte groep grote organisaties, zien we nu een bredere beweging: meer Nederlanders nemen goede doelen op in hun testament en steeds meer organisaties investeren in nalatenschappenwerving.

De Legacy Monitor Nederland 2025, uitgevoerd door Legacy Futures, biedt een benchmark en actueel inzicht in deze dynamische markt. Met data van deelnemende organisaties en CBF-data top-100 ontvangers van nalatenschappen laat het rapport zien waar we staan en waar we naartoe gaan. Voor de niet-deelnemende organisaties is nu een samenvatting beschikbaar.

De Nederlandse nalatenschappenmarkt blijft groeien en verbreden. Dat blijkt uit de nieuwste editie van de Legacy Monitor Nederland, een jaarlijks onderzoek dat sinds 2014 inzicht biedt in de inkomsten uit nalatenschappen bij goede doelen. In 2025 namen 39 organisaties deel, samen goed voor 227 miljoen euro aan inkomsten uit meer dan 3.500 testamentaire begunstigingen.

Recordgroei in 2023

Volgens cijfers van het CBF ontvingen de honderd grootste goede doelen in 2023 gezamenlijk 23 procent meer inkomsten uit nalatenschappen dan het jaar ervoor. Daarmee werd het hoogste niveau ooit bereikt. Over de afgelopen vijf jaar bedraagt de gemiddelde jaarlijkse groei 5,5 procent.

Vooruitblik: 4,6 miljard in tien jaar

De prognose tot 2033 is positief. Legacy Futures verwacht vanaf het huidige hoge peil een verdere gemiddelde jaarlijkse groei van 2,8 procent, wat neerkomt op een totaal van 4,6 miljard euro voor de top-100 organisaties. Factoren als demografie, vermogensontwikkeling en het herstel van de huizenprijzen dragen bij aan dit optimisme.

Breder palet aan goede doelen

Opvallend is dat deze groei breed gedragen wordt: zowel grote als kleinere organisaties zagen hun inkomsten stijgen. Sectoren als kunst & cultuur en dierenwelzijn springen eruit met respectievelijk 11,6 procent en 7,5 procent gemiddelde jaarlijkse groei over tien jaar. Toch blijft de sector Gezondheid het grootst in absolute bedragen, gevolgd door Internationaal en Mensenrechten: samen goed voor 62 procent van alle nalatenschapsinkomsten.

Nederlanders kiezen steeds vaker uit een breder scala aan organisaties om in hun testament op te nemen. Dit betekent kansen voor nieuwe en kleinere spelers, maar ook uitdagingen voor gevestigde namen. Het verschil tussen grote en kleine ontvangers neemt af, net als dat tussen sectoren en tussen oudere en jongere organisaties.

In 2023 kwam 32 procent van alle particuliere bijdragen voort uit nalatenschappen: een stijging ten opzichte van 28 procent in 2022. Deze trend onderstreept het groeiende belang van nalatenschappen als structurele inkomstenbron.

Diepgaande inzichten uit het consortium

De 39 deelnemende organisaties aan de Legacy Monitor vormen een uniek consortium. Zij ontvangen gemiddeld meer nalatenschappen en groeien sneller dan niet-deelnemende organisaties. Dankzij de benchmark kunnen deelnemers hun prestaties vergelijken, trends analyseren en daarmee hun promotie op een hoger plan brengen.

Wat valt op?

Het aantal begunstigingen groeit sneller dan het aantal overledenen.
Steeds meer mensen nemen een goed doel op in hun testament.
Ook de gemiddelde waarde van nalatenschappen stijgt.
Grote vermogens spelen een steeds belangrijkere rol.
Een steeds groter deel van de erflaters kiest voor een percentage of het geheel van hun nalatenschap in plaats van een (kleiner) vast bedrag.

Investeringen

Ondanks de sterke groei blijven de budgetten voor nalatenschappenwerving relatief laag. Wel is er sinds de terugval in de coronaperiode een inhaalslag zichtbaar. Ook wat betreft de personeelsinzet blijft de promotie en het relatiemanagement van nalaten onderbelicht. In de grafiek zie je dat nu gemiddeld 32% van de inkomsten van goede doelen in de vorm van nalatenschappen wordt ontvangen. Het budget voor nalaten is echter slecht 3,3% van wat in totaal beschikbaar is voor communicatie en fondsenwerving. Ook de stafinzet blijft achter met 6,3%. De investeringen die wel gedaan worden, werpen hun vruchten af. Het aantal informatievragers en toezeggers groeit substantieel. Maar er ligt nog aanzienlijke ruimte om het potentieel verder te benutten.

Wervingskanalen: persoonlijk contact blijft cruciaal

Persoonlijk contact is en blijft het belangrijkste kanaal voor nalatenschappenwerving. Telefonisch contact wint aan belang ten opzichte van huisbezoek. Daarnaast spelen online, magazines en telemarketing een ondersteunende rol. De communicatie verschuift geleidelijk naar een bredere mix van middelen.

Afsluiting

De cijfers spreken voor zich: nalatenschappen zijn niet langer een niche, maar een essentiële pijler onder de inkomsten van goede doelen. Toch blijft het potentieel nog grotendeels onbenut. De Legacy Monitor laat zien dat investeren in nalatenschappen loont, niet alleen financieel, maar ook in het versterken van de band met donateurs. Voor fondsenwervers biedt dit rapport waardevolle inzichten, benchmarks en inspiratie om strategisch te groeien. Of je nu een gevestigde organisatie bent of net begint met nalatenschappenwerving: de toekomst ligt open. Het volgende onderzoek start in januari 2026.

Dit artikel stond eerder in Vakblad fondsenwerving, jaargang 27, nummer 4, dat in december 2025 verscheen.

Labels: Must read, Onderzoek, Trends, CBF, Geven, Nalatenschap, Nalatenschappen, Arjen van Ketel, Geefgedrag, Legacy Monitor, Legacy Foresight, Consortium, Legacy Futures, Vf 27-4